“Tẩy xanh” - rủi ro tiềm ẩn trong phát triển tài chính xanh

“Tẩy xanh” và những rủi ro

Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MB (MBS) đã nêu một vài ví dụ về hoạt động “greenwashing” ở các thị trường tài chính trên thế giới và khu vực. Năm 2022, Tập đoàn dầu khí, ExxonMobil (Mỹ) bị chỉ trích vì quảng cáo gợi ý rằng nhiên liệu sinh học từ tảo thử nghiệm của họ một ngày nào đó có thể giảm lượng khí thải giao thông vận tải, trong khi ExxonMobil không có mục tiêu về mức 0 trên toàn công ty và các mục tiêu giảm phát thải vào năm 2025 không bao gồm phần lớn lượng khí thải phát sinh từ các sản phẩm của họ.

Một ví dụ kinh điển khác về “greenwashing” là vào năm 2019 Volkswagen (Đức) thừa nhận đã gian lận trong các cuộc kiểm tra khí thải bằng cách lắp một thiết bị cho nhiều phương tiện khác nhau, với phần mềm có thể phát hiện khi xe đang tiến hành kiểm tra khí thải và thay đổi hiệu suất để giảm mức phát thải.

Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, “greenwashing” có thể mang lại thông tin sai lệch và thậm chí có hại cho sự phát triển bền vững. Chẳng hạn như, các doanh nghiệp bao bì đã quảng cáo túi nhựa “có thể phân hủy sinh học” nhằm hướng tới mục tiêu xanh hơn. Nhưng các nghiên cứu đã gợi ý rằng một số loại túi 'phân hủy sinh học' có thể không thực sự mang lại hiệu quả như lời hứa và thậm chí có thể phân hủy thành các hạt vi nhựa có hại.

Những gian lận trong việc “tẩy xanh” gây thiệt hại cho doanh nghiệp cũng như làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư. Và cuối cùng, vấn đề gian lận sẽ làm tăng rủi ro sử dụng vốn sai mục đích, từ đó làm giảm hiệu quả bảo vệ môi trường cũng như hiệu quả của việc hỗ trợ tài chính xanh.

(Ảnh minh họa: BT)

Để đối phó với rủi ro tẩy xanh, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, hầu hết các nước đều tập trung xây dựng khung pháp lý về quy định “xanh” hoặc công khai các trường hợp gian lận trong việc công bố thông tin.

Theo chuyên gia MBS, hiện EU đang có Hệ thống phân loại có tiêu chuẩn rất chặt chẽ để dán nhãn cho các dự án, sản phẩm xanh. Tháng 9/2023 vừa qua EU cũng đã nhất trí cấm chiến thuật “greenwashing” mà các công ty sử dụng nhằm thuyết phục người tiêu dùng rằng sản phẩm của họ là “thân thiện với môi trường”, “trung hòa khí hậu” và “phân hủy sinh học” nhưng không đưa ra chứng minh. Dự thảo luật trên được thông qua vào cuối ngày 19/9/2023, theo đó cấm các công ty dán nhãn sản phẩm như vậy nếu không đưa ra những bằng chứng chi tiết.

Thắt chặt chế tài kiểm soát hành vi “tẩy xanh”

Việc hạn chế “tẩy xanh” đang ngày càng được các quốc gia trên thế giới quan tâm nhằm khắc phục những tác động tiêu cực và nâng cao hiệu quả của các hoạt động tài chính xanh. Nhằm giảm thiểu rủi ro “greenwashing” tại Việt Nam, bà Trần Thị Khánh Hiền cho rằng, cần tăng cường các yêu cầu về công bố thông tin đây là một trong những biển pháp để hạn chế “tẩy xanh”.

Tuy nhiên việc giám sát chất lượng và mức độ công bố thông tin cần chặt chẽ vì chúng có thể dễ dàng bị “tẩy xanh”. Để làm được điều đó, cơ quan quản lý cần xây dựng những tiêu chuẩn và khung báo cáo về phát triển bền vững đáng tin cậy để tạo tiền đề cho việc báo cáo minh bạch, từ đó hạn chế hành vi “tẩy xanh”.

Bên cạnh đó, cần liên tục hoàn thiện khung pháp lý về quy định “xanh”. Báo cáo Hiện trạng thị trường tài chính bền vững của ASEAN năm 2021 đã xếp hạng Việt Nam là quốc gia phát hành trái phiếu xanh lớn thứ hai trong số các quốc gia thành viên ASEAN. Mặc dù vậy, chưa có quy định pháp lý nào về phân loại trái phiếu xanh hoặc chỉ số quốc gia về trái phiếu xanh ở Việt Nam.

Việt Nam nên áp dụng sự kết hợp giữa các tiêu chuẩn khu vực và quốc tế trong các quy định của mình. Sử dụng các quy tắc phân loại của ASEAN và EU làm điểm tham chiếu, Việt Nam có thể tạo ra một hệ thống phân loại trái phiếu xanh phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế nhưng phù hợp với bối cảnh kinh tế Đông Nam Á.

Cuối cùng, cần thắt chặt các chế tài đối với các hành vi “tẩy xanh” sẽ góp phần ngăn chặn hiện tượng này cũng như đảm bảo cho sự phát triển của thị trường tài chinh xanh đựa Việt Nam trở thành đối tác đáng tin cậy của các nhà đầu tư trong lĩnh vực này.

Tài chính xanh đang trở thành một xu hướng tất yếu trên toàn thế giới với sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế, Chính phủ của các nước cũng như hệ thống tài chính của từng quốc gia, khu vực nhằm hướng tới sự phát triển kinh tế bền vững. Không năm ngoài xu hướng đó, là một trong số 150 quốc gia cam kết đưa mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 tại COP26 và COP27, Việt Nam đã có những hành động ngay lập tức.

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án về những nhiệm vụ, giải pháp triển khai kết quả COP26; phê duyệt chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu; đồng thời, đưa ra lộ trình tổng thể nhằm hiện thực hóa các mục tiêu khí hậu đã cam kết bằng việc tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, các ngành, các địa phương cùng có trách nhiệm giảm phát thải ròng…

Bảo Thoa

​