Luật Bảo hiểm xã hội 2024: Mở rộng cơ hội hưởng lương hưu

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc rút ngắn điều kiện thời gian đóng bảo hiểm xã hội để được hưởng lương hưu. Cụ thể, thay vì yêu cầu tối thiểu 20 năm đóng như quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, luật mới cho phép người lao động được hưởng lương hưu hàng tháng khi đã đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên. Đây được xem là bước tiến lớn trong việc mở rộng diện bao phủ an sinh, nhất là với những người bắt đầu tham gia bảo hiểm muộn hoặc có quá trình đóng không liên tục.

Không chỉ được nhận lương hưu hằng tháng, những người đủ điều kiện theo quy định mới còn được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí để chăm sóc sức khỏe trong suốt thời gian nghỉ hưu. Điều đáng nói là quy định này được áp dụng cho cả những người đã tham gia bảo hiểm xã hội từ trước ngày luật mới có hiệu lực, thể hiện rõ sự nhất quán trong chính sách hướng đến quyền lợi người lao động.

Ảnh minh họa.

Về tuổi nghỉ hưu, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 tiếp tục thực hiện theo lộ trình được quy định tại Bộ luật Lao động năm 2019. Theo đó, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường đang được điều chỉnh dần để đến năm 2028, lao động nam nghỉ hưu ở tuổi 62 và đến năm 2035, lao động nữ nghỉ hưu ở tuổi 60. Từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của nam bắt đầu ở mức 60 tuổi 3 tháng và nữ là 55 tuổi 4 tháng, mỗi năm tăng lần lượt 3 tháng với nam và 4 tháng với nữ cho đến khi đạt mốc mục tiêu. Đây là lộ trình được thiết kế nhằm cân bằng giữa tuổi lao động, sức khỏe và yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội.

Một nội dung khác cũng nhận được sự quan tâm lớn là cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu theo thời gian đóng bảo hiểm xã hội. Đối với lao động nữ, mức hưởng khởi điểm là 45% mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội nếu có đủ 15 năm đóng. Sau đó, cứ mỗi năm đóng thêm sẽ được cộng thêm 2%, với mức tối đa là 75%. Trong khi đó, lao động nam muốn đạt mức hưởng 45% phải có ít nhất 20 năm đóng, và từ năm thứ 21 trở đi, mỗi năm đóng thêm cũng được cộng 2% cho đến khi đạt ngưỡng tối đa 75%. Đối với các trường hợp lao động nam có thời gian đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, mức lương hưu hằng tháng sẽ là 40%, sau đó mỗi năm được cộng thêm 1%.

Luật mới cũng bổ sung quy định về mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu đối với những người có thời gian đóng bảo hiểm xã hội vượt quá mức tối đa để tính lương hưu. Cụ thể, đối với phần thời gian vượt quá 30 năm với nữ hoặc 35 năm với nam, người lao động sẽ được hưởng thêm 0,5 lần mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội cho mỗi năm vượt. Đặc biệt, nếu người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng vẫn tiếp tục làm việc và đóng bảo hiểm xã hội thì phần thời gian đóng thêm sau tuổi nghỉ hưu sẽ được tính hưởng trợ cấp một lần ở mức cao hơn, lên tới 2 lần mức bình quân tiền lương cho mỗi năm.

Bên cạnh đó, luật cũng điều chỉnh cách tính mức bình quân tiền lương làm căn cứ hưởng lương hưu, tùy theo thời điểm bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội và loại hình tiền lương. Với người lao động thuộc diện hưởng lương theo chế độ nhà nước, thời gian tính bình quân sẽ thay đổi theo từng giai đoạn:

Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/1/1995 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 5 năm cuối trước khi nghỉ hưu; Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trong khoảng thời gian từ ngày 1/1/1995 đến ngày 31/12/2000 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 6 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trong khoảng thời gian từ ngày 1/1/2001 đến ngày 31/12/2006 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 8 năm cuối trước khi nghỉ hưu; Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trong khoảng thời gian từ ngày 1/1/2007 đến ngày 3/12/2015 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 10 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày 1/1/2016 đến ngày 31/12/2019 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 15 năm cuối trước khi nghỉ hưu; Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày 1/1/2020 đến ngày 31/12/2024 thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của 20 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

Bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày 1/1/2025 trở đi thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của toàn bộ thời gian đóng bảo hiểm xã hội.

Nhìn chung, những sửa đổi trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 cho thấy sự nỗ lực của Nhà nước trong việc mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, khuyến khích người lao động tham gia dài hạn và tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội được đảm bảo đời sống khi về hưu.

T.An