Hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh vẫn phải kê khai, đóng thuế

Theo quy định hiện hành, việc có phải nộp thuế hay không không phụ thuộc vào việc cá nhân đã đăng ký hộ kinh doanh hay chưa, mà chủ yếu dựa trên bản chất hoạt động kinh doanh và mức doanh thu phát sinh. Nghĩa là dù cá nhân có đăng ký hay không, nhưng nếu có hoạt động kinh doanh tạo ra thu nhập và vượt ngưỡng doanh thu theo quy định, vẫn phải kê khai và nộp thuế đầy đủ.

Thông tư 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính là văn bản pháp lý quan trọng quy định rõ về đối tượng nộp thuế trong trường hợp này. Theo đó, cá nhân cư trú tại Việt Nam có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa hoặc dịch vụ, kể cả trong trường hợp không đăng ký hộ kinh doanh vẫn có thể thuộc diện nộp thuế. Những trường hợp điển hình gồm cá nhân hành nghề tự do như bác sĩ, luật sư, kiến trúc sư… có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề hợp pháp; cá nhân làm đại lý bán đúng giá cho xổ số, bảo hiểm, bán hàng đa cấp; cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, kể cả trường hợp có thu nhập từ sản phẩm, dịch vụ nội dung số; người cho thuê nhà, cho thuê tài sản; người chuyển nhượng tên miền ".vn"; và cá nhân hợp tác kinh doanh với các tổ chức, doanh nghiệp.

Ảnh minh họa.

Đối với các cá nhân kinh doanh tại chợ biên giới, cửa khẩu hay trong khu kinh tế cửa khẩu cũng không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh. Ngay cả doanh nghiệp khi chi trả thu nhập cho các cá nhân ký hợp đồng đại lý (ví dụ trong bán hàng đa cấp hoặc bảo hiểm) cũng có trách nhiệm khai thuế và nộp thuế thay nếu cá nhân không tự thực hiện nghĩa vụ.

Về nguyên tắc tính thuế, pháp luật quy định rõ ràng ngưỡng doanh thu làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Cụ thể, nếu trong một năm dương lịch, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh dưới 100 triệu đồng thì sẽ không phải nộp thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Tuy nhiên, không vì thế mà cá nhân được miễn nghĩa vụ kê khai thuế. Người kinh doanh vẫn phải kê khai trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn theo quy định, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã kê khai. Đối với những hoạt động kinh doanh theo nhóm hộ hoặc nhóm cá nhân, mức doanh thu 100 triệu đồng/năm sẽ được áp dụng cho người đại diện duy nhất để xác định nghĩa vụ thuế. Từ năm 2026, ngưỡng doanh thu miễn thuế sẽ được nâng lên 200 triệu đồng/năm.

Trong trường hợp doanh thu vượt ngưỡng nói trên, cá nhân sẽ phải nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu tùy theo lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh. Tổng tỷ lệ thuế có thể dao động từ 1,5% đến 10% và sẽ được cơ quan thuế tính toán dựa trên doanh thu thực tế, tỷ lệ thuế suất ngành nghề cụ thể và hình thức hoạt động.

Mặc dù không phải ai cũng bắt buộc đăng ký hộ kinh doanh, nhưng cần phân biệt rõ giữa việc miễn đăng ký và miễn thuế. Hiện nay, theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP, một số đối tượng được miễn đăng ký hộ kinh doanh bao gồm hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc làm muối; người bán hàng rong, quà vặt; người buôn chuyến, kinh doanh lưu động hoặc thời vụ; và người làm dịch vụ có thu nhập thấp. Tuy nhiên, cá nhân thuộc các nhóm này vẫn có thể phải nộp thuế nếu doanh thu vượt ngưỡng quy định hoặc hoạt động trong ngành nghề có điều kiện. Mức thu nhập thấp được coi là miễn đăng ký kinh doanh sẽ do từng địa phương quy định cụ thể, tùy vào điều kiện kinh tế - xã hội.

Không đăng ký hộ kinh doanh không có nghĩa là không phải nộp thuế. Nếu cá nhân đang kinh doanh dưới bất kỳ hình thức nào, dù là online hay offline, chính thức hay tự phát, đều nên chủ động kiểm tra doanh thu và nghiên cứu các quy định pháp luật về thuế để tránh rơi vào tình trạng bị xử phạt do vi phạm nghĩa vụ thuế. Việc nắm rõ và tuân thủ quy định không chỉ giúp bạn kinh doanh an toàn, minh bạch mà còn là hành động thể hiện trách nhiệm công dân đối với ngân sách nhà nước.

P.T