Vận tải công cộng: Làm thế nào để “hút” khách?

Tuy nhiên, ùn tắc giao thông ở Hà Nội vẫn là một trong những vấn đề nan giải. Trong khi đó, thị phần của vận tải hành khách công cộng vì nhiều nguyên nhân nên vẫn còn hạn chế. Việc phát triển giao thông công cộng vẫn đang đứng trước nhiều thách thức, do vậy cần có tư duy đột phá, một cuộc cách mạng thực sự về giao thông công cộng.

Nhiều lợi ích nhưng vẫn không đủ sức hút

Giao thông vận tải với phương châm “đi trước một bước” luôn là yêu cầu cấp thiết của các đô thị, vừa tháo gỡ các điểm nghẽn, vừa tạo điều kiện bứt phá nhanh. Với Thủ đô Hà Nội cũng vậy.

Hà Nội đã và đang trở thành một đại đô thị về quy mô dân số và phương tiện cá nhân với hơn 8 triệu người, gần 7,5 triệu xe. Hệ lụy từ sự phát triển mất cân đối này khiến Hà Nội phải đối mặt với tình cảnh ùn tắc giao thông nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, mạng lưới vận tải hành khách công cộng của Thủ đô mới đáp ứng dưới 17,5% nhu cầu đi lại. Sức hút của vận tải hành khách công cộng chưa thực sự lan tỏa.

Tình trạng ùn tắc giao thông trên địa bàn Thủ đô diễn biến phức tạp. (Ảnh: Đinh Luyện)

Thực tế, việc di chuyển bằng các phương tiện vận tải hành khách công cộng có nhiều lợi ích. Tại tọa đàm - giao lưu trực tuyến với chủ đề “Giải pháp để hút khách đến với vận tải công cộng” do Báo Kinh tế & Đô thị tổ chức, Chủ tịch Hội Sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội Trương Thị Minh Huyền cho biết: Trường có hơn 10.000 sinh viên; trong đó, có khoảng 2.000 sinh viên tham gia vận tải hành khách công cộng, riêng số lượng sinh viên sử dụng vé tháng từ 1.000 - 1.500 người.

Bà Trương Thị Minh Huyền nhìn nhận, xe buýt đang đem lại rất nhiều lợi ích cho sinh viên. Dễ thấy nhất là xe buýt giúp tiết kiệm một chi phí rất lớn đối với sinh viên. Giá vé xe buýt liên tuyến chỉ 100.000 đồng/tháng, không kể số lượng chuyến đi; 1 tuyến là 55.000 đồng, rẻ hơn rất nhiều so với việc đi xe máy và ô tô. Hơn nữa, đi xe buýt sẽ được cải thiện sức khoẻ khi ít hít phải khói bụi ô nhiễm nhiều hơn.

Chia sẻ về một số nguyên nhân khiến xe buýt chưa thực sự thu hút được hành khách, Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cho rằng xuất phát từ nguyên nhân ùn tắc giao thông khiến xe buýt di chuyển chậm. Cụ thể, ở Trường Đại học Thủ đô Hà Nội nếu đi xe buýt từ cơ sở 1 của trường tại Dương Quảng Hàm tới cơ sở 2 ở Sóc Sơn có khi mất tới 2 giờ đồng hồ di chuyển. Trong khi đó, sinh viên dùng phương tiện khác như xe máy thì chỉ mất khoảng 45 phút, đi ô tô cá nhân hết khoảng 35 - 40 phút. Đó là chưa kể tới những bất cập khác liên quan đến chất lượng dịch vụ, vấn nạn móc túi hay những hành vi không chuẩn mực trên xe buýt...

Bên cạnh những bất cập kể trên, theo ghi nhận từ Lao động Thủ đô, cơ sở hạ tầng giao thông vận tải của Thành phố đang trong quá trình đầu tư xây dựng, dẫn đến hạ tầng phục vụ vận tải hành khách công cộng còn thiếu, yếu và chưa đồng bộ.

Phương tiện giao thông cá nhân tăng cao là một trong những nguyên nhân khiến giao thông Thủ đô ùn tắc. (Ảnh: Đinh Luyện)

Thêm nữa, việc kết nối giữa các loại hình vận tải hành khách công cộng nhằm thu hút và trung chuyển hành khách tại các khu dân cư, tối ưu hóa năng lực của hệ thống vận tải hành khách công cộng vẫn đang tồn tại bất cập, có thể kể đến như thiếu kết nối các phương thức vận tải sức chứa nhỏ như xe mini buýt, xe đạp công cộng để hỗ trợ hệ thống vận tải hành khách công cộng sức chứa lớn.

Ngoài ra, hạ tầng trông giữ phương tiện cá nhân tại các nhà ga, các điểm trung chuyển còn hạn chế đã và đang trực tiếp dẫn đến khó khăn trong việc mở rộng phạm vi phục vụ của hệ thống giao thông công cộng.

“Hút” khách bằng cách nào?

Kinh nghiệm thực tế từ quá trình phát triển đô thị trên khắp thế giới đều cho thấy, khi đã có quy hoạch rõ ràng, vận tải hành khách công công luôn là chìa khóa để giải quyết ùn tắc giao thông, trong đó đường sắt đô thị đóng vai trò chủ đạo và hệ thống xe buýt là bổ trợ.

Bàn về những giải pháp để thu hút hành khách tham gia phương viện vận tải hành khác công cộng, ông Vũ Hồng Trường - Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro) cho rằng: Vai trò của vận tải hành khách khối lượng lớn là “xương sống” của hạ tầng đô thị.

Đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông đi vào hoạt động đã góp phần hoàn thiện “bức tranh” giao thông Thủ đô ngày một thông thoáng, văn minh. (Ảnh: Đinh Luyện)

Dẫn chứng góc nhìn từ đường sắt đô thị tuyến Cát Linh - Hà Đông, ông Vũ Hồng Trường cho biết, đến nay tuyến đã hoạt động được gần 1 năm và đã đạt được nhiều thành quả đáng khích lệ về số lượng hành khách, về chất lượng phục vụ và văn hóa đi tàu của hành khách.

Cụ thể, lượng hành khách sử dụng đã tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, lượng khách sử dụng vé tháng để đi lại hàng ngày chiếm 70% trong tổng số lượng khách sử dụng metro Cát Linh - Hà Đông. Tính hết đến 4/10, tuyến Cát Linh - Hà Đông đã vận chuyển được 6.430.177 hành khách. Đặc biệt, từ đầu tháng 10, khi sinh viên nhập học, khách tăng hơn so với tháng 9 khoảng 15%, lưu lượng giờ cao điểm tàu vận chuyển đạt 5.000-6.000 hành khách.

Để thành công trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng nói chung và bằng loại hình tàu điện nói riêng, ở góc độ chuyên gia giao thông, ông Vũ Hồng Trường cho rằng, cần có cách tiếp cận và giải pháp riêng, không thể áp dụng những phương thức thực hiện trước của bất cứ quốc gia nào.

Trong đó, ông Vũ Hồng Trường đúc rút ra có 7 bài học chính đó là, luôn lắng nghe, nghiên cứu nhu cầu và đặc tính đi lại của hành khách để điều chỉnh thời gian, tần suất, dịch vụ sao cho phù hợp với thực tế. Đồng thời tạo điều kiện tốt nhất cho người dân tiếp cận với xe buýt và nhà ga đường sắt nhưng hạn chế tối đa ngân sách của thành phố Hà Nội.

Cùng đó, phải có chính sách giá vé linh hoạt, phù hợp với nhiều đối tượng. Chẳng hạn như quãng đường dài thì trả tiền nhiều, đi ngắn trả tiền ít, vé tháng được kích hoạt trong 30 ngày, kể từ ngày đăng ký và có vé ngày dành cho người dân đi trải nghiệm.

Để vận tải hành khách công cộng phát triển thì một trong những điều cần thiết là phải đồng bộ được hạ tầng giao thông đô thị. (Ảnh: Đinh Luyện)

Ngoài ra, tăng cường kết nối hệ thống xe buýt công cộng và xây dựng văn hóa tham gia giao thông công cộng ngay từ đầu. Khai thác tối đa tiềm năng thương mại tuyến, tập trung dịch vụ thương mại cho hành khách…

Ông Nguyễn Văn Dư - chuyên gia giao thông cho rằng, muốn phát triển giao thông công cộng cần nhiều giải pháp. Đầu tiên, phải làm tốt, phủ kín mạng lưới giao thông công cộng để làm sao người dân ở tất cả mọi nơi đều có thể tiếp cận được. Bên cạnh đó, cần có một chính sách công bằng với giao thông công cộng cũng như tổ chức giao thông, chính sách quản lý giao thông hợp lý. Hay nói cách khác, những giải pháp đưa ra làm sao tạo ra lực vừa kéo, vừa đẩy, giao thông công cộng sẽ chiếm lĩnh được thị trường và chiếm được tình cảm của người dân.