Dự toán ngân sách Nhà nước năm 2023 cần có sự đánh giá thận trọng hơn về các rủi ro vĩ mô

Tọa đàm “Dự toán Ngân sách nhà nước năm 2023 - Triển vọng và thách thức” do Liên minh Minh bạch Ngân sách (BTAP) tổ chức tại Hà Nội vào ngày 10/11 với các đại diện từ cơ quan Chính phủ, tổ chức nghiên cứu, tổ chức xã hội và các cơ quan truyền thông với mục tiêu thảo luận và đóng góp các ý kiến độc lập về Dự toán NSNN năm 2023.

Trong nỗ lực cải cách kinh tế và xã hội, Việt Nam đã đặt nhiều mục tiêu về nâng cao hiệu quả sử dụng và minh bạch ngân sách. Ngày 25/10 vừa qua, Báo cáo Công khai Dự toán NSNN năm 2023 do Chính phủ trình Quốc hội đã được Bộ Tài chính công khai trên cổng thông tin điện tử của Bộ, đồng thời kêu gọi các tổ chức, cá nhân đóng góp ý kiến.

Trình bày sơ lược Dự thảo Dự toán NSNN năm 2023, ông Nguyễn Minh Tân, Phó Vụ trưởng Vụ NSNN, Bộ Tài chính cho thấy, Dự thảo có đánh giá và thuyết minh định hướng cơ bản về thay đổi chi tiêu NSNN, có thuyết minh về thay đổi các khoản thu, chi chính. Dự thảo cũng đã có đánh giá và so sánh với ước thực hiện 2022 về thu và chi cân đối NSNN.

Về dự toán chi cân đối NSNN, Dự thảo đã cho thấy xu hướng thay đổi cơ cấu chi tiêu theo hướng phù hợp hơn (giảm tỷ trọng chi thường xuyên). Chi đầu tư phát triển chiếm 35% tổng chi NSNN, tăng 2,4 điểm phần trăm và tăng 38,1% về giá trị so với dự toán năm 2022. Chi thường xuyên chiếm 56,5% tổng chi NSNN, tăng 5,4% so với dự toán năm 2022. Dự thảo cũng đã đưa ra 7 nhóm nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện dự toán NSNN 2023.

Tọa đàm “Dự toán Ngân sách nhà nước năm 2023 - Triển vọng và thách thức”

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Dự thảo NSNN 2023 thiếu thông tin chi tiết về chi đầu tư, chưa có danh mục dự toán chi đầu tư của ngân sách trung ương. Giải ngân đầu tư công thường xuyên chậm trễ làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và hoạt động của hệ thống doanh nghiệp. Do vậy, cần có những thảo luận chi tiết hơn về chi đầu tư công trong Dự toán NSNN 2023 cả ở cấp trung ương và tổng thể ở địa phương.

Đối với các vấn đề về dự toán thu NSNN năm 2023 và kế hoạch thu chi ngân sách 2023-2025, Dự thảo dự báo số tăng thu quá thận trọng trong bối cảnh vĩ mô hiện nay (chỉ tăng 3,25% so với ước thực hiện 2022, trong khi lạm phát của năm 2022 và 2023 đều dự kiến cao hơn 5%). Tổng thu NSNN giai đoạn 2023-2025 chỉ tăng 10,3% so với thu NSNN 3 năm 2020-2022. Dự kiến tỷ lệ huy động vào NSNN khoảng 15,7% GDP, tỷ lệ này thấp hơn nhiều trung bình giai đoạn 2016-2021 (trung bình 24,6 % tính theo GDP cũ và 18,5 % nếu tính theo GDP điều chỉnh).

Tỷ lệ thu ngân sách trên tổng GDP giảm có thể là một tín hiệu đáng mừng cho sự giảm nhẹ gánh nặng thuế đối với người dân và doanh nghiệp, tuy nhiên, nếu chi ngân sách vẫn cao thì công tác cân đối ngân sách sẽ gặp khó khăn. Thêm vào đó, thực tế gánh nặng thuế - phí đối với doanh nghiệp và người dân không có khuynh hướng giảm (chưa kể gánh nặng không chính thức), nên các chỉ tiêu cần được xây dựng sát với thực tiễn và thực hành hiện nay nhằm tránh các rủi ro vì dự báo sai.

Dự thảo cũng chưa cho thấy con số báo cáo đề cập đến các phương án dự phòng trong trường hợp nguồn thu NSNN có biến động mạnh. Chưa có kịch bản khác nhau cho kế hoạch tài chính NSNN 3 năm hoặc trung hạn. Ngoài ra, tính chính xác của dự toán NSNN còn thấp (chênh lệch giữa dự toán NSNN được Quốc hội phê duyệt với Quyết toán NSNN sau đó còn lớn).

Tiến sĩ Bùi Đặng Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội khoá XIV chia sẻ: “Ngày 20/10 vừa qua theo dõi báo cáo của Chính phủ về Dự toán NSNN 2023 và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội tôi thấy dự toán thu ngân sách năm 2023 quá thận trọng, thiếu tích cực”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Việt Nam (VESS), một thành viên của Liên minh Minh bạch Ngân sách (BTAP) cho rằng, bản Dự thảo Báo cáo Công khai Dự toán Ngân sách Nhà nước năm 2023 phản ánh trách nhiệm giải trình chưa cao. Một số chỉ tiêu quan trọng như thu ngân sách cần được dự báo và đặt mục tiêu sát với thực tiễn của nền kinh tế hiện nay.

Thêm vào đó, cần có sự đánh giá thận trọng hơn về các rủi ro vĩ mô đã hiện hữu sẽ ảnh hưởng như thế nào đến thu - chi ngân sách 2023 và sau đó, đồng thời dự kiến những giải pháp tình thế khi những rủi ro đó xảy ra.

Bảo Thoa