Thu nhập thấp, 12,5% người lao động thường xuyên phải vay mượn tiền

Để hiểu rõ hơn về mức sống tối thiểu của người lao động, Tổng LĐLĐ Việt Nam, trong tháng 3 và 4/2025, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã thực hiện khảo sát với gần 3.000 người lao động trả lời phiếu tại 10 tỉnh, thành phố.

Dữ liệu từ khảo sát chỉ rõ rằng phần lớn người lao động đang phải vật lộn với gánh nặng chi tiêu. Cụ thể, 54,9% người lao động cho biết tiền lương và thu nhập của họ chỉ vừa đủ chi tiêu cơ bản cho gia đình. Một tỷ lệ đáng kể, 26,3%, phải sống tằn tiện, chi tiêu kham khổ, trong khi 7,9% thậm chí không đủ sống và buộc phải làm thêm các công việc khác để trang trải.

Phần lớn công nhân lao động phải thuê trọ trong những căn phòng chật hẹp, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn. Ảnh: B.Duy.

Đặc biệt, tình trạng vay mượn để duy trì cuộc sống là một vấn đề nhức nhối. Có tới 12,5% người lao động thường xuyên (hằng tháng) phải vay mượn tiền để ổn định cuộc sống, và 29,9% thỉnh thoảng (3-4 tháng/lần) phải vay mượn tiền. Những con số này phản ánh rõ ràng sự chật vật của người lao động trong việc cân bằng thu chi, cho thấy mức lương hiện tại chưa thực sự đảm bảo được các nhu cầu sống thiết yếu.

Mức thu nhập thấp không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu hằng ngày mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng bữa ăn và dinh dưỡng của người lao động. Khảo sát của Tổng LĐLĐ Việt Nam chỉ ra rằng chỉ có 55,5% người lao động có đủ điều kiện ăn thịt, cá trong tất cả các bữa ăn chính (không kể bữa ăn ca tại doanh nghiệp). Điều này có nghĩa là gần một nửa số người lao động được khảo sát không có chế độ dinh dưỡng đầy đủ và ổn định.

Thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài có thể dẫn đến suy giảm sức khỏe thể chất, giảm hiệu quả và năng suất lao động. Về lâu dài, điều này không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống cá nhân của người lao động mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế. Một lực lượng lao động không đủ sức khỏe sẽ khó có thể phát huy tối đa tiềm năng, kìm hãm sự tăng trưởng chung.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề chi tiêu và sức khỏe, mức lương thấp còn trở thành rào cản đáng kể đối với các quyết định quan trọng trong cuộc đời mỗi người lao động, đặc biệt là việc lập gia đình và sinh con.

Đối với những người chưa lập gia đình, có tới 72,6% cho biết tiền lương là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quyết định lập gia đình của họ. Người lao động cảm thấy mức thu nhập hiện tại không đủ để đảm bảo một cuộc sống ổn định khi bắt đầu xây dựng tổ ấm, nhất là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và nuôi dưỡng con cái ngày càng tăng cao. Nỗi lo về khả năng tài chính để chi trả cho các nhu cầu cơ bản, mua nhà, và tiết kiệm cho tương lai đang khiến nhiều người trì hoãn hoặc thậm chí từ bỏ ý định kết hôn.

Tương tự, về việc sinh con, 72,5% người lao động đã lập gia đình cho biết tiền lương và thu nhập hiện tại ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định sinh thêm con. Với mức thu nhập "đủ sống" ở ngưỡng tối thiểu, các cặp vợ chồng lo lắng về khả năng tài chính để nuôi dạy con cái. Chi phí nuôi con, đặc biệt là chi phí giáo dục và chăm sóc sức khỏe, ngày càng đắt đỏ, buộc họ phải cân nhắc kỹ lưỡng và nhiều trường hợp phải trì hoãn việc sinh con để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình hiện tại.

Gánh nặng tài chính cũng được thể hiện rõ nét trong chi phí giáo dục con cái. Hơn 53,3% người lao động cho biết tiền lương của họ chỉ đáp ứng một phần (trên 50%) nhu cầu chi cho giáo dục con cái. Điều này có nghĩa là với đa số người lao động, chi phí giáo dục là một gánh nặng tài chính đáng kể, buộc họ phải phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ khác như vay mượn, tiền tiết kiệm hoặc sự giúp đỡ từ gia đình để đủ trang trải.

Đáng báo động hơn, có 6,9% người lao động khẳng định tiền lương của họ hoàn toàn không đáp ứng được nhu cầu chi cho giáo dục con cái. Theo báo cáo của Tổng LĐLĐ Việt Nam, "Đây là một con số đáng lo ngại, có thể dẫn đến việc con cái họ không được tiếp cận với giáo dục chất lượng, ảnh hưởng đến khả năng phát triển và cơ hội nghề nghiệp của thế hệ tương lai". Sự thiếu hụt về giáo dục chất lượng sẽ tạo ra một vòng luẩn quẩn của thu nhập thấp và cơ hội hạn chế cho các thế hệ sau, gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng.

Từ những phân tích sâu sắc trên, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã đưa ra kiến nghị cấp thiết về việc xây dựng chính sách tiền lương hợp lý, đặc biệt cần sớm xem xét tăng lương tối thiểu vùng, mục tiêu là đảm bảo người lao động có đủ thu nhập để trang trải cuộc sống và có tích lũy.

Thực tế ở nhiều quốc gia và tại nhiều doanh nghiệp đã chứng minh rằng, việc tăng lương không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho người lao động mà còn là một động lực mạnh mẽ để tăng năng suất lao động. Khi người lao động có mức sống ổn định và cảm thấy được ghi nhận, họ sẽ có động lực để cống hiến nhiều hơn, từ đó thúc đẩy doanh nghiệp phát triển nhanh, mạnh. Mức lương xứng đáng cũng là yếu tố then chốt để xây dựng sự gắn kết bền chặt giữa người lao động và doanh nghiệp.