Vùng phát thải thấp ở nội đô: Khởi đầu cho một Hà Nội xanh - sạch - hiện đại

Quyết liệt triển khai

Hà Nội đang thể hiện quyết tâm rất lớn trong việc hiện thực hóa vùng phát thải thấp, với lộ trình được xây dựng bài bản và có tính khả thi cao. Theo nghị quyết vừa được thông qua, từ 1/7/2026, Thành phố sẽ thí điểm mô hình này tại một số phường thuộc khu vực Vành đai 1 như: Hai Bà Trưng, Cửa Nam, Hoàn Kiếm, Ô Chợ Dừa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà và Tây Hồ. Đây đều là những khu vực có mật độ giao thông cao và thường xuyên ghi nhận mức ô nhiễm lớn, do đó việc triển khai trước tại những địa bàn này cho thấy sự chủ động và quyết liệt trong cách tiếp cận.

Từ 1/1/2028, vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng ra toàn bộ Vành đai 1 và một phần Vành đai 2 gồm các phường Láng, Đống Đa, Kim Liên, Bạch Mai và Vĩnh Tuy. Đến ngày 1/1/2030, mô hình này sẽ bao phủ khu vực trong Vành đai 3, với tổng số 36 phường, xã thuộc ba vành đai. Lộ trình ba giai đoạn thể hiện cách làm thận trọng nhưng chắc chắn, đảm bảo cơ quan quản lý có thời gian hoàn thiện các điều kiện cần thiết, đồng thời tạo khoảng đệm để người dân thích nghi dần với thay đổi.

Việc Hà Nội dự kiến thí điểm cấm xe chạy xăng, dầu theo giờ được đánh giá là bước đi quan trọng trong quản lý giao thông đô thị và kiểm soát ô nhiễm không khí tại khu vực trung tâm.

Song song với mở rộng phạm vi, Hà Nội sẽ áp dụng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm giảm dần và tiến tới loại bỏ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Trong vùng phát thải thấp, xe mô tô và xe gắn máy chạy bằng xăng sẽ bị hạn chế hoặc cấm theo các khung giờ. Các phương tiện hành nghề trên nền tảng ứng dụng trực tuyến cũng không được phép hoạt động trong khu vực này.

Đối với ô tô, Thành phố sẽ hạn chế dần các loại không đạt tiêu chuẩn khí thải mức bốn và tiến tới cấm lưu thông vào vùng phát thải thấp theo tuyến đường hoặc thời điểm cụ thể do Ủy ban nhân dân Thành phố quy định.

Những quy định này đồng nghĩa với việc các dịch vụ vận tải cá nhân bằng xe máy chạy bằng xăng sẽ phải dừng hoạt động tại 9 phường thuộc Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, và tại 14 phường thuộc Vành đai 2 từ 1/1/2028. Đây là sự thay đổi lớn, nhưng vẫn phù hợp với xu hướng phát triển giao thông xanh của các đô thị tiên tiến trên thế giới.

Cùng với đó, Thành phố đặt ra lộ trình chuyển đổi xanh đối với toàn bộ phương tiện kinh doanh vận tải. Từ ngày 1/7/2026, các hãng taxi chỉ được đầu tư mới hoặc thay thế bằng phương tiện sử dụng điện hoặc năng lượng sạch. Sau năm 2035, tùy theo điều kiện thực tế của từng thời kỳ, Thành phố sẽ tiếp tục quyết định phạm vi và thời điểm hạn chế lưu thông các phương tiện đường bộ.

Những giải pháp này cho thấy Hà Nội đang theo đuổi hướng phát triển giao thông xanh một cách nhất quán, đồng thời củng cố vị thế của mình như một đô thị tiên phong trong công nghệ sạch. Mạng lưới trạm sạc đang được mở rộng, hệ thống xe buýt điện liên tục được đầu tư thêm, tạo động lực để Thành phố hướng tới mục tiêu đạt một trăm phần trăm xe buýt sử dụng năng lượng xanh trước năm 2030.

Khi hệ thống giao thông chuyển đổi theo hướng sạch hơn, chất lượng không khí sẽ được cải thiện, tình trạng ùn tắc giảm và môi trường sống của người dân sẽ ngày càng văn minh, hiện đại và an toàn.

Cần đồng bộ giải pháp

Hà Nội thời gian qua đã thể hiện rõ quyết tâm thúc đẩy phương tiện xanh nhằm giảm ô nhiễm và hướng tới một đô thị phát triển bền vững. Việc thí điểm xe đạp điện công cộng chính là bước đi mới mẻ, cho thấy Thành phố không chỉ nói mà đang hành động mạnh mẽ để xây dựng hệ sinh thái giao thông thân thiện môi trường.

Mới đây, tại khu vực Nhà hát Lớn, Công ty Cổ phần Vận tải số Trí Nam đã đưa những chiếc xe điện hai bánh đầu tiên vào hệ thống trạm xe đạp công cộng. Đây có thể coi là dấu mốc quan trọng, đánh dấu việc Hà Nội lần đầu triển khai mô hình xe điện hai bánh dùng chung.

Tại trạm 19/8, từ 10 đến 15 xe đã được đơn vị vận hành bố trí để người dân trải nghiệm thực tế. Phương tiện gọn nhẹ, dễ sử dụng và vận hành ổn định. Anh Hoàng Văn Ban (32 tuổi, phường Đại Mỗ) cho biết, mô hình mới mang lại một lựa chọn di chuyển tiện lợi, góp phần giảm bớt áp lực cho giao thông nội đô. Thông số kỹ thuật của xe cũng khá ấn tượng với hành khách sử dụng. Theo đó, mỗi lần đổi pin xe có thể chạy khoảng 90 km, tốc độ tối đa 25 km mỗi giờ, tải trọng tới 130 kg và được trang bị giỏ đồ phía trước. Khi hết pin, xe vẫn sử dụng như xe đạp thông thường. Với nhu cầu đi lại ngắn trong trung tâm, người dùng chỉ cần đổi pin khoảng một lần mỗi tuần.

Việc hạn chế và cấm xe máy dùng động cơ xăng không những giảm được ô nhiễm không khí mà còn giảm được tai nạn giao thông và làm đẹp cảnh quan đô thị.

Được biết, hiện Kế hoạch được Uỷ ban nhân dân Thành phố chấp thuận cho phép Công ty Trí Nam triển khai hơn 5.000 xe xe điện hai bánh trong khu vực nội đô. Trong giai đoạn đầu, 500 xe sẽ được bố trí tại 130 vị trí trạm trong Vành đai 1. Sau đó phạm vi triển khai sẽ mở rộng sang Vành đai 2 và Vành đai 3 nhằm tăng độ phủ và nâng cao khả năng tiếp cận của người dân. Các sở, ngành liên quan cũng được giao nhiệm vụ bảo đảm hạ tầng, tiêu chuẩn kỹ thuật và kết nối đồng bộ với mạng lưới giao thông công cộng hiện có.

Nhiều chuyên gia giao thông đánh giá việc đưa xe đạp điện công cộng vào vận hành không chỉ tạo thêm một dịch vụ mới, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tăng tính kết nối giữa các phương thức vận tải, đặc biệt là tại các ga metro, bến xe và khu vực trường học.

Trên góc nhìn chuyên gia, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, cho rằng chủ trương này hoàn toàn hợp lý. Đây là xu hướng phù hợp với nhiều mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia cũng như của Hà Nội. Tuy vậy, PGS.TS Bùi Thị An cũng chỉ ra một thực tế là xe máy vẫn là phương tiện mưu sinh của số đông người dân từ shipper, xe ôm, người lao động, sinh viên cho đến những bà nội trợ.

Vì vậy, để triển khai chủ trương mà không ảnh hưởng tới an sinh xã hội, Hà Nội cần thực hiện nhiều giải pháp đồng thời. Một trong những giải pháp quan trọng là hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện. Điều này có thể được triển khai thông qua các chương trình đổi xe cũ lấy xe mới với mức định giá phù hợp, kết hợp với các ưu đãi khi mua xe điện để khuyến khích chuyển đổi nhanh hơn.

Bên cạnh đó, hạ tầng trạm sạc là yếu tố then chốt. Các điểm sạc không nên chỉ bố trí ở bãi đỗ xe hoặc trung tâm thương mại, mà cần mở rộng đến khu chung cư, cơ quan và cả một số tuyến phố có điều kiện phù hợp theo quy hoạch.

Ngoài ra, Hà Nội cũng cần đẩy mạnh phát triển phương tiện công cộng xanh để bảo đảm người dân không bị gián đoạn sinh hoạt hằng ngày. Điều này đặc biệt quan trọng tại các điểm trung chuyển lớn như bến xe, nhà ga, trường học và chợ dân sinh, nơi nhu cầu di chuyển liên tục và đa dạng.

Có thể thấy, việc xây dựng vùng phát thải thấp và thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện xanh không chỉ là yêu cầu cấp bách trước tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng, mà còn là bước đi tất yếu để Hà Nội hội nhập với xu thế phát triển của các đô thị văn minh trên thế giới. Những nỗ lực thí điểm xe điện hai bánh, mở rộng mạng lưới phương tiện công cộng xanh, hoàn thiện hạ tầng sạc và nghiên cứu cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện cho thấy Thành phố đang lựa chọn một lộ trình thận trọng nhưng quyết liệt.

Đây không chỉ là câu chuyện quản lý giao thông, mà còn là chiến lược nâng cao chất lượng sống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và kiến tạo một môi trường đô thị hiện đại, đáng sống hơn cho các thế hệ tương lai. Khi chính quyền và người dân cùng đồng hành, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành đô thị tiên phong của cả nước trong hành trình xanh hóa giao thông và giảm phát thải bền vững.