Cần xây dựng chính sách để làm thay đổi "nghề đồng nát"

Lợi, quyền lao động 16:46 | 25/09/2022
(LĐ&PL) Trong lĩnh vực quản lý rác thải, lao động thu gom phế liệu là lực lượng thu gom đông đảo ở Việt Nam. Theo ước tính hơn 30% lượng rác thải được thu gom thông qua lực lượng thu gom “ve chai, đồng nát”. Vai trò và nhu cầu của nghề “ve chai, đồng nát” cần được hiểu rõ để chuẩn bị cho sự tham gia của họ vào khung chính sách.
Hà Nội quyết liệt xử lý nghiêm tình hình nợ đóng bảo hiểm xã hội Giải cứu hơn 1.000 công dân Việt Nam bị lừa đảo, môi giới lao động bất hợp pháp tại Campuchia. Khen thưởng các cá nhân đạt giải trong Cuộc thi ảnh “Dấu ấn Công đoàn và Người lao động Thủ đô”

Nghề không "vốn" nhưng nguy hiểm

Một ngày của chị Nguyễn Thị Châu (tạm trú ở xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, Hà Nội) bắt đầu từ 4 giờ sáng. Chị chuẩn bị nấu xôi, pha nước đậu nành để đi bán rong trong các khu đô thị. Công việc bán xôi kết thúc vào lúc 8 giờ sáng, cũng là lúc chị tất tả gửi thúng, mẹt vào một nhà dân để đi thu gom ve chai, đồng nát.

Chị Châu đã làm nghề đồng nát từ 10 năm nay. Có những ngày chị đi từ sáng đến đêm, len lỏi khắp đường làng, ngõ, xóm bất kể dù nắng hay mưa để thu gom đồng nát. Chia sẻ về việc chọn nghề này, chị Châu cho biết do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, phải nuôi con học đại học mà nghề đồng nát lại không phải bỏ vốn. Mặc dù vất vả và thu nhập thấp, nhưng đó cũng là giải pháp cứu cánh khi mưu sinh.

Chị Hoàng Thị Lại quê ở Hưng Yên, hoạt động thu gom đồng nát ở khu vực đường Yết Kiêu, đường Trần Hưng Đạo (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) cho biết, nghề ve chai vất vả và nguy hiểm, bởi người làm nghề như chị đôi lúc rất “ham”, có thể lặn lội đến tối, khuya. Không chỉ gặp những sự cố như mưa, bão, ngã ngoài đường, bị xây xước chân tay trong quá trình thu gom, mà còn lo tai nạn giao thông, ô nhiễm từ bãi rác. Và hi hữu hơn nữa cũng có nhiều trường hợp bị tấn công tình dục ở những nơi vắng người.

Lao động “ve chai”: Cần nhìn nhận như lao động tái chế và bảo vệ môi trường phi chính thức
Người lao động "ve chai, đồng nát" đi khắp các ngõ ngách, phố phường để thu gom đồ tái chế

“Chúng tôi mong muốn được công nhận như những lao động môi trường, được sự quan tâm hỗ trợ của các cấp ngành, địa phương để chị em làm nghề được bảo vệ, có các chế độ hợp lý”, chị Hoàng Thị Lại trải lòng.

Tại chương trình tập huấn cho phụ nữ tham gia thu gom, phân loại và tái chế rác thải nhựa tại quận Nam Từ Liêm, phân tích về vai trò của phụ nữ trong quản lý rác thải nhựa từ mô hình phụ nữ tham gia phân loại, thu gom, giảm thiểu rác thải nhựa giá trị thấp tại Mễ Trì, Nam Từ Liêm, bà Đoàn Vũ Thảo Ly - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR) cho biết: Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ chuỗi giá trị rác từ khâu xả thải, phân loại, thu gom và xử lý tại hộ gia đình, nơi làm việc và cộng đồng.

Phụ nữ hộ gia đình, hộ kinh doanh là người trực tiếp tiếp xúc với rác và hơn 90% tham gia phân loại rác tại nguồn. Phân loại, thu gom rác được thực hiện chủ yếu bởi nhóm lao động nữ phi chính thức. Ước tính hơn 6.000 - 8.000 lao động ve chai ở Hà Nội và khoảng 1.000 lao động ve chai và 300 người bới rác tại bãi rác tại Đà Nẵng.

Theo bà Thảo Ly, phụ nữ làm nghề “ve chai” đang gặp nhiều thách thức khi làm nghề. Đó là thiếu hướng dẫn, chính sách cụ thể về phân loại rác, thiếu dụng cụ kỹ thuật để phân chia các loại rác. Bảo hộ lao động không bảo đảm; điều kiện lao động ô nhiễm, độc hại; phương tiện lao động thô sơ; bị ảnh hưởng tới sức khoẻ; kỹ năng thương thảo giá cả còn hạn chế.

“Kết quả nghiên cứu ở Mễ Trì cho thấy có 62 cơ sở thu mua phế liệu và gần 250 lao động phi chính thức làm công tác thu gom tái chế, 90% là phụ nữ, đa phần ngoại tỉnh. Các chị em ve chai ở tản mạn, việc kết nối giữa cơ sở thu mua phế liệu và các nhà máy tái chế chưa rõ ràng”, bà Thảo Ly cho biết.

Bà Thảo Ly cũng khuyến nghị: Cần tiếp tục triển khai nhân rộng các mô hình phụ nữ tham gia vào thu gom, phân loại, tái chế rác giá trị thấp tại cấp cơ sở. Thông qua Hội Liên hiệp phụ nữ để khuyến khích phụ nữ tham gia quản lý chất thải nhựa, đặc biệt là ở giai đoạn phân loại và thu gom. Tổ chức và tập hợp lại nhóm lao động này lại thành các hợp tác xã/hiệp hội/tổ đổi công/câu lạc bộ về thu gom rác thải, có tư cách pháp nhân để cải thiện điều kiện lao động, sức khỏe, có cơ hội nhận hỗ trợ từ các cấp.

Lao động “ve chai”: Cần nhìn nhận như lao động tái chế và bảo vệ môi trường phi chính thức
Họ cần được đăng ký lao động trong một tổ chức pháp nhân

Đồng thời, cung cấp các khóa đào tạo về kỹ năng, kỹ thuật, quy định về vệ sinh môi trường và an toàn cho lao động nữ ve chai, đồng nát. Hỗ trợ các sáng kiến và ý tưởng hay do các chị em phụ nữ đề xuất về mô hình giảm sản phẩm nhựa sử dụng một lần và tuyên truyền về kiến thức an toàn lạo động cho nhóm thu gom phế liệu. Tăng cường kết nối các tổ chức khoa học công nghệ, trung tâm, nhóm phụ nữ để hỗ trợ nâng cao năng lực cho phụ nữ trong việc quản lý rác thải nhựa (giới thiệu về các công cụ kỹ thuật, kiểm toán rác, phân loại rác thải,…).

Cần được đăng ký lao động trong một tổ chức pháp nhân

Ông Nelson Bustamante - Chuyên gia về An toàn xã hội và môi trường của Hiệp hội tái chế rác thải toàn diện tại Colombia (iWRc) cho rằng, cần đảm bảo các thành viên nhận thức được rằng mọi người ở nơi làm việc phải được đối xử công bằng nhằm mục đích thúc đẩy sự coi trọng và niềm tự hào là một người thu gom rác thải phi chính thức. Người thu gom rác thải phi chính thức không được khuyến khích hoặc dung túng trước các hình thức nhục mạ, cưỡng bức về tinh thần hoặc thể chất hay lạm dụng bằng lời nói; không được phép đối xử thô bạo hoặc vô nhân đạo.

Bởi vậy, an toàn, sức khỏe và điều kiện làm việc tốt hơn sẽ cải thiện năng suất lao động của người thu gom rác thải. Họ có quyền được an toàn, sức khỏe và hạnh phúc tại nơi làm việc; quyền được trải nghiệm an toàn khi làm việc, kể cả làm việc độc lập.

“Để giữ an toàn, người lao động nên quan tâm đến sự an toàn của chính họ; chịu trách nhiệm về sự an toàn của những người có thể bị ảnh hưởng bởi các hành vi hoặc thiếu sót của họ; tuân thủ các hướng dẫn an toàn; sử dụng các thiết bị an toàn và thiết bị bảo hộ một cách chính xác”, ông Nelson Bustamante khuyến nghị người lao động.

Ông cũng phân tích những rủi ro chung mà người lao động cần nhận biết, đó là kim tiêm, thủy tinh, kim loại và phế liệu sắc nhọn, chất thải y tế, chất thải thực phẩm, chất thải hóa học, nguy hiểm về mặt sinh học, nguy hiểm ừ động vật (cắn, đốt và bệnh dại)… cùng các rủi ro khác.

Đặc biệt, ông Nelson Bustamante nhấn mạnh các vấn đề kỳ thị xã hội, căng thẳng, trầm cảm, rối loạn lo âu, mất cân bằng quyền lực, phụ thuộc (ma túy, rượu), bạo lực trong cộng đồng; bạo lực tại nơi làm việc và gia đình, khối lượng công việc tăng gấp đôi/gấp ba mà người lao động cần biết.

“Chúng ta cũng có thể nhận thấy rằng những người thu gom phi chính thức không giống nhau, họ có những cách riêng để thu gom rác thải tốt nhất theo khả năng, năng lực và nhu cầu cá nhân. Trong đó, một số người sử dụng các mối liên hệ công việc để thu gom rác thải sẵn có, một số người sử dụng xe đạp để đi khắp đường phố thu gom rác thải từ các hộ gia đình và các hộ kinh doanh. Vậy phương pháp nào mang lại kết quả thu gom tốt nhất? Nó còn phụ thuộc vào độ tuổi, kỹ năng và động lực của mỗi người”, ông Nelson Bustamante nhấn mạnh.

Tại hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm từ các Dự án thí điểm cùng với các nữ lao động phi chính thức tại Việt Nam”, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chỉ ra những thách thức đối với hệ thống đồng nát. Lực lượng này chủ yếu là nữ giới (chiếm hơn 90%) mặc dù đây là công việc nặng nhọc, điều kiện lao động còn lạc hậu, không bảo hộ: chủ yếu làm bằng thủ công, tư liệu lao động thô sơ, phúc lợi xã hội, bảo hiểm y tế, xã hội không được quan tâm.

Những người làm "nghề đồng nát" chưa có tổ chức riêng để bảo vệ quyền lợi, bị các đầu nậu chi phối, thậm chí ép về giá. Trong khi đó, hệ thống thu gom rác của nhà nước ngày càng được hiện đại hóa và nhân rộng, hạ tầng thu gom ngày càng được hiện đại hóa, cạnh tranh trực tiếp với hệ thống đồng nát. Cần xây dựng chính sách để làm thay đổi nghề đồng nát. Cụ thể, "nghề đồng nát" phải được đăng ký lao động trong một tổ chức pháp nhân (không nên hoạt động đơn lẻ, hộ gia đình) tiến tới có Hiệp hội của mình.

Bảo Thoa

Link gốc:

Tin khác

Nghỉ Tết Dương lịch 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương?

Nghỉ Tết Dương lịch 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương?

Nghỉ Tết Dương lịch 2023 đang được nhiều người lao động quan tâm, cùng với nghỉ Tết Âm lịch. Nghỉ Tết Dương lịch năm 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương không?
Thang lương, bảng lương năm 2023 được xây dựng như thế nào?

Thang lương, bảng lương năm 2023 được xây dựng như thế nào?

Khi đơn vị, DN xây dựng thang lương, bảng lương thì mức lương bậc 1 không được thấp hơn lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.
Người lao động được nghỉ bao nhiêu ngày Lễ, Tết và nghỉ hàng năm?

Người lao động được nghỉ bao nhiêu ngày Lễ, Tết và nghỉ hàng năm?

Người lao động Việt Nam được 11 ngày nghỉ lễ, tết trong một năm; trường hợp người lao động đi làm việc ngày Tết thì được trả lương theo quy định với mức ít nhất bằng 300%, chưa bao gồm tiền lương của ngày nghỉ có hưởng lương ngày.
Giải quyết việc học nghề cho người lao động thất nghiệp

Giải quyết việc học nghề cho người lao động thất nghiệp

Bạn đọc Nguyễn Hà Linh (Phú Thọ) hỏi về việc học nghề cho người lao động thất nghiệp. Báo Nhân Dân xin trả lời như sau.
Điều kiện nghỉ hưu thấp hơn từ 5-10 tuổi so với quy định

Điều kiện nghỉ hưu thấp hơn từ 5-10 tuổi so với quy định

Cơ quan Bảo hiểm xã hội giải đáp cho bạn đọc liên quan đến điều kiện nghỉ hưu trước tuổi mới nhất.

Có thể bạn quan tâm

Tham gia đầy đủ các loại bảo hiểm - “chìa khóa” giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động

Tham gia đầy đủ các loại bảo hiểm - “chìa khóa” giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động

(LĐ&PL) Thời gian qua, trên địa bàn Hà Nội, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tham gia đầy đủ bảo BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động.
Nắm tình hình tiền lương, thưởng Tết tại các doanh nghiệp

Nắm tình hình tiền lương, thưởng Tết tại các doanh nghiệp

(LĐ&PL) Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội yêu cầu các tỉnh phải báo cáo tình hình tiền lương và thưởng Tết của doanh nghiệp đối với người lao động về Bộ trước ngày 25/12.
Nghỉ Tết Dương lịch 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương?

Nghỉ Tết Dương lịch 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương?

Nghỉ Tết Dương lịch 2023 đang được nhiều người lao động quan tâm, cùng với nghỉ Tết Âm lịch. Nghỉ Tết Dương lịch năm 2023, người lao động có được hưởng nguyên lương không?
Thang lương, bảng lương năm 2023 được xây dựng như thế nào?

Thang lương, bảng lương năm 2023 được xây dựng như thế nào?

Khi đơn vị, DN xây dựng thang lương, bảng lương thì mức lương bậc 1 không được thấp hơn lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.
Người lao động được nghỉ bao nhiêu ngày Lễ, Tết và nghỉ hàng năm?

Người lao động được nghỉ bao nhiêu ngày Lễ, Tết và nghỉ hàng năm?

Người lao động Việt Nam được 11 ngày nghỉ Lễ, Tết trong một năm; trường hợp người lao động đi làm việc ngày tết thì được trả lương theo quy định .
Giải quyết việc học nghề cho người lao động thất nghiệp

Giải quyết việc học nghề cho người lao động thất nghiệp

Bạn đọc Nguyễn Hà Linh (Phú Thọ) hỏi về việc học nghề cho người lao động thất nghiệp. Báo Nhân Dân xin trả lời như sau.
Điều kiện nghỉ hưu thấp hơn từ 5-10 tuổi so với quy định

Điều kiện nghỉ hưu thấp hơn từ 5-10 tuổi so với quy định

Cơ quan Bảo hiểm xã hội giải đáp cho bạn đọc liên quan đến điều kiện nghỉ hưu trước tuổi mới nhất.
Hỗ trợ lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng trong và sau đại dịch

Hỗ trợ lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng trong và sau đại dịch

Hơn hai năm diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 đã ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động đưa lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Đóng bảo hiểm thất nghiệp 1 năm thì sẽ được nhận mấy tháng trợ cấp?

Đóng bảo hiểm thất nghiệp 1 năm thì sẽ được nhận mấy tháng trợ cấp?

Bạn đọc Nguyễn Chín hỏi: Tôi đóng bảo hiểm thất nghiệp 1 năm, Báo Lao Động cho tôi hỏi, tôi sẽ được nhận trợ cấp thất nghiệp mấy tháng?
Các trường hợp chưa xem xét tinh giản biên chế đối với công chức cấp huyện

Các trường hợp chưa xem xét tinh giản biên chế đối với công chức cấp huyện

Các trường hợp chưa xem xét tinh giản biên chế đối với công chức, trong đó có công chức cấp huyện được quy định tại Điều 7 Nghị định 108/2014/NĐ-CP.
Lao động nữ nghỉ hưu trước tuổi năm 2023 có bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu?

Lao động nữ nghỉ hưu trước tuổi năm 2023 có bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu?

Cơ quan Bảo hiểm xã hội giải đáp thắc mắc của bạn đọc liên quan đến điều kiện nghỉ hưu trước tuổi.
Những cán bộ, công chức nào phải kê khai tài sản?

Những cán bộ, công chức nào phải kê khai tài sản?

Căn cứ Điều 36 Luật Phòng chống tham nhũng, hiện nay có 3 hình thức công chức kê khai tài sản là kê khai lần đầu, kê khai bổ sung và kê khai hằng năm.
Quảng Nam đã chi hơn 15 tỷ đồng hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

Quảng Nam đã chi hơn 15 tỷ đồng hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động

(LĐ&PL) Các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đã thực hiện chi 15,537 tỷ đồng hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động.
Đóng bảo hiểm xã hội 35 năm, lương hưu của người lao động có được tối đa?

Đóng bảo hiểm xã hội 35 năm, lương hưu của người lao động có được tối đa?

Bạn đọc hỏi: Tôi là nam, đóng bảo hiểm xã hội 35 năm, sẽ nghỉ hưu tháng 10.2023 khi đủ điều kiện hưởng lương hưu. Vậy lương hưu hàng tháng của tôi bao nhiêu?
Tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong thực hiện các chính sách về BHXH, BHYT

Tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong thực hiện các chính sách về BHXH, BHYT

(LĐ&PL) Tính đến tháng 10/2022, số người tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm là 49.796 người, tăng 7.002 người so với cùng kỳ năm 2021.
Xem thêm
Phiên bản di động