Cần có lộ trình xử phạt người không phân loại rác

Theo báo cáo thực trạng và giải pháp xử lý nước thải sinh hoạt, rác thải sinh hoạt ở khu vực nông thôn trên địa bàn Thành phố Hà Nội của Ban Chỉ đạo Chương trình số 02-Ctr/TU Thành ủy Hà Nội, hiện nay, rác sinh hoạt của các hộ gia đình không được phân loại xử lý tại nguồn, trong đó rác hữu cơ là tác nhân chính gây ô nhiễm môi trường.

Các loại rác thải được người dân đem tới các khu tập kết đều chưa qua phân loại

Theo ước tính sơ bộ, lượng rác thải hiện nay ở Hà Nội khoảng 35 - 40% là rác hữu cơ dễ phân hủy, 30 - 35% là rác có thể tái chế để sử dụng lại, còn lại khoảng 25 - 35% là các loại rác không tái chế, cần phải chôn lấp.

Như vậy nếu có sự phân loại rác thải tại nguồn thì lượng rác thải đi xử lý chỉ còn khoảng 25 - 35% tổng số lượng rác thải hiện nay, sẽ giảm tải quy mô cũng như ô nhiễm môi trường từ chất thải hữu cơ của các khu xử lý rác thải tập trung. Do đó, việc phân loại rác thải tại nguồn có nghĩa là rất quan trọng giúp cho việc phát triển kinh tế tuần hoàn của nền nông nghiệp sạch, hữu cơ của Thủ đô.

Nhận thức được tầm quan trọng của phân loại rác tại nguồn, hiện nay tại Hà Nội, nhiều mô hình phân loại rác tại nguồn đã được triển khai và đạt được hiệu quả như mô hình phân loại rác tại quận Hoàn Kiếm, huyện Đông Anh…

Thông qua mô hình, nhận thức về việc phân loại rác thải của người dân được nâng cao. Ban đầu các hộ còn ngại khó nhưng nay đã từng bước thay đổi, hình thành ý thức và trách nhiệm trong việc phân loại, xử lý rác thải tại nguồn.

Tuy nhiên việc phân loại còn nhiều trở ngại bởi các mô hình được thực hiện chưa đồng bộ và chưa được nhân rộng. Nhiều hộ gia đình không hợp tác hoặc chỉ thực hiện khi có hỗ trợ kinh phí. Ngoài ra, các địa phương chưa có nhiều chiến dịch phát động, tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của việc phân loại rác tại nguồn…

Việc phân loại rác không chỉ dừng ở ngay tại hộ gia đình mà cần phải thực hiện ở cả những nơi trung chuyển. Muốn biến rác thành tài nguyên, không thể chỉ dừng ở việc hô hào mà phải có hệ thống đồng bộ phân loại rác từ nguồn, sau đó vận chuyển đến nơi xử lý.

Từ ngày 1/1/2022, Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 chính thức có hiệu lực. Nhiều quy định mới liên quan tới việc thu gom rác thải sinh hoạt đã được truyền thông mạnh mẽ tới từng hộ gia đình, trong đó có hai điểm nổi bật là thu phí rác thải dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải đã được phân loại và cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt có quyền từ chối thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân không phân loại, không sử dụng bao bì đúng quy định.

Cùng với đó, từ ngày 25/8 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường chính thức có hiệu lực, trong đó có quy định, phạt tiền từ 500.000 đến 1 triệu đồng đối với hành vi hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định; không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định.

Lộ trình để thực hiện phân loại rác thải tại nguồn ở các hộ gia đình, cá nhân chậm nhất vào cuối năm 2024. Nhiều ý kiến cho rằng đây là thời gian cần thiết để người dân hình thành thói quen đồng thời biết cách phân loại rác thải. Bởi nếu áp chế tài xử phạt trong khi chưa thực hiện đầy đủ các bước nghiên cứu, thí điểm và tuyên truyền tới người dân sẽ tạo ra nhiều bất cập.

Chị Nguyễn Thị Ánh (thôn Lỗ Giao, xã Việt Hùng), một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình phân loại rác tại nhà cho biết: “Thời gian đầu triển khai, mặc dù đã được hướng dẫn nhưng do thiếu kinh nghiệm, quá trình ủ rác hữu cơ gặp khó khăn, sau vài lần thực hiện, tôi mới làm thành công. Do đó muốn triển khai rộng khắp mô hình phân loại cần có thời gian tuyên truyền cho các hộ mới tham gia, phải “cầm tay chỉ việc” đồng hành, giúp đỡ họ thực hiện phân loại, ủ rác thành công”.

Cùng chung quan điểm, chị Trịnh Thị Thu (huyện Mỹ Đức, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi ủng hộ quy định rác thải cần phải được phân loại trước khi chuyển đến khu vực tập kết của địa phương. Tuy nhiên mỗi địa phương cần tuyên truyền để người dân nắm được quy trình phân loại rác. Nếu không có hướng dẫn, rất nhiều người sẽ không nhận biết được đâu là rác hữu cơ, rác vô cơ, rác có thể tái chế”.

Chia sẻ về việc thu phí rác thải dựa trên khối lượng Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, cho biết nên có phương án phải trả tiền theo lượng rác thải ra, cách này để người dân có trách nhiệm với rác thải của mình, phải trả tiền cho việc thu gom, xử lý rác.

Cách làm này đem lại nhiều điểm lợi như giúp giảm thiểu rác và thúc đẩy phân loại rác, các đơn vị xử lý có kinh phí để đầu tư cho công nghệ xử lý tốt nhất. Tuy nhiên làm thế nào để ước lượng rác thải, lộ trình rút dần bao cấp nhà nước, cách tính giá... còn tùy thuộc từng địa phương. Chính quyền các nơi sẽ tùy theo từng địa phương để đưa ra những phương pháp, đồng thời cần có lộ trình tuyên truyền để người dân hiểu rõ, tuân thủ theo.