Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc: Chính sách đúng, cần cơ chế đồng hành

Từ ngày 1/7 tới, các tòa chung cư, nhà ở tập thể từ 5 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 1.000m2 sẽ bắt buộc phải mua bảo hiểm cháy nổ, theo Nghị định 105 vừa được Chính phủ ban hành. Quy định này được đánh giá là phù hợp và cần thiết trong bối cảnh cháy nổ tại khu dân cư diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn.

Tuy nhiên, sắp đến thời điểm triển khai quy định, dư luận vẫn còn một số băn khoăn nhất là tại các khu nhà tập thể cũ, chung cư mini - nơi thiếu ban quản trị, không có đại diện pháp nhân và người dân chưa có đủ thông tin để thực hiện hiệu quả chính sách.

Theo thống kê của Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ cứu nạn (Bộ Công an), năm 2024, toàn quốc xảy ra 4.112 vụ cháy, làm chết 100 người, làm bị thương 89 người, về tài sản ước tính sơ bộ thành tiền khoảng 657,45 tỷ đồng. Bước sang năm 2025, chỉ mới 4 tháng đầu năm, toàn quốc đã xảy ra 1.232 vụ cháy, 32 người chết, 28 người bị thương, thiệt hại về tài sản ước tính hơn 205 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhiều vụ cháy xảy ra tại các khu dân cư, chung cư cao tầng. Nhiều vụ gây hậu quả nghiêm trọng nhưng phần lớn người dân không có bảo hiểm, dẫn đến thiệt hại tài sản không thể khắc phục.

Nguy cơ cháy nổ tại các khu chung cư cũ là rất lớn.

Trước thực trạng đó, Nghị định 105/2025 của Chính phủ ra đời với mục tiêu tăng cường khả năng khắc phục hậu quả sau cháy và siết chặt trách nhiệm phòng ngừa từ phía chủ sở hữu công trình. Theo quy định, danh mục cơ sở phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc gồm 44 cơ sở. Trong đó, đáng chú ý là các tòa chung cư, nhà ở tập thể từ 5 tầng trở lên hoặc có diện tích sàn từ 1.000m2 phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc từ ngày 1/7/2025. Nếu không thực hiện, chủ sở hữu sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP với mức phạt lên đến 50 triệu đồng.

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ an sinh cộng đồng. Mục tiêu của chính sách là tạo ra một "lá chắn tài chính", giúp các cá nhân, tổ chức có thể sớm khôi phục hoạt động sản xuất, kinh doanh sau thảm họa, đồng thời giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước và gia đình người bị nạn.

Cần cơ chế đồng hành và hỗ trợ

Dù là một chính sách đúng, nhưng trên thực tế, việc thực hiện bảo hiểm cháy nổ bắt buộc vẫn còn nhiều bất cập. Một số cơ sở chưa tuân thủ quy định do thiếu thông tin, ngại chi phí, hoặc không nhận thức đầy đủ về rủi ro và lợi ích của bảo hiểm.

Mặt khác, không ít doanh nghiệp bảo hiểm vẫn còn triển khai một cách hình thức, thiếu kiểm tra, giám sát hoặc chưa có sự hướng dẫn rõ ràng, đầy đủ về điều khoản, phạm vi bảo hiểm, dẫn đến tình trạng hiểu nhầm, thậm chí mất lòng tin của người mua bảo hiểm.

Theo các chuyên gia, việc bắt buộc mua bảo hiểm không chỉ giúp giảm thiểu gánh nặng tài chính cho cư dân và Nhà nước khi xảy ra sự cố, mà còn tạo áp lực để các công trình cải thiện hệ thống phòng cháy, chữa cháy ngay từ khi chưa có sự cố xảy ra.

PGS.TS Ngô Văn Xiêm - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đánh giá, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là biện pháp quản trị rủi ro cần thiết, không thể trì hoãn trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và nguy cơ cháy nổ ngày càng cao. Việc bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ đối với nhà ở từ 5 tầng trở lên là hoàn toàn cần thiết và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong điều kiện cháy nổ ngày càng gia tăng tại khu dân cư, thì bảo hiểm không chỉ là tấm lưới an toàn tài chính mà còn là công cụ thúc đẩy trách nhiệm phòng ngừa từ chủ sở hữu công trình. Chúng ta không thể tiếp tục để người dân đối mặt với rủi ro lớn mà không có cơ chế hỗ trợ sau khi sự cố xảy ra. Ngân sách Nhà nước không thể cứu trợ từng trường hợp, trong khi bảo hiểm chính là phương án chủ động, bền vững và công bằng hơn.

Đồng quan điểm, ông Lê Như Tiến (nguyên đại biểu Quốc hội) cho rằng, đây là một chính sách mang tính cảnh báo và phòng ngừa rất đúng thời điểm. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, các khu nhà cao tầng, đặc biệt là chung cư mini, nhà trọ cho thuê, mọc lên ngày càng nhiều nhưng hệ thống phòng cháy chữa cháy lại không theo kịp, nguy cơ cháy nổ trong khu dân cư là rất đáng báo động.

Quy định bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ là cần thiết, vì nó không chỉ giúp người dân và Nhà nước giảm gánh nặng thiệt hại sau sự cố, mà còn tạo ra cơ chế “tự bảo vệ” từ chính mỗi cá nhân, mỗi chủ nhà. Khi người dân bỏ tiền túi để mua bảo hiểm, họ sẽ buộc phải quan tâm hơn vấn đề an toàn nơi mình sinh sống. Quan trọng hơn, chính sách này có ý nghĩa giáo dục và răn đe xã hội. Ai cũng có trách nhiệm phòng ngừa, không thể phó mặc cho may rủi hay chờ đến khi có sự cố mới lo ứng phó.

Tuệ Lâm