Từng bước nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Việt Nam hiện có khoảng 5.000 doanh nghiệp thực sự tham gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tính trên tổng số 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tỉ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi chỉ chiếm 0,5% - con số quá nhỏ. Đây vừa là thách thức vừa cho thấy dư địa rất lớn để các nhà cung ứng Việt Nam phát triển trong thời gian tới.

Nhìn lại bức tranh kinh tế năm 2025, Việt Nam "mở cửa" rất thành công nhưng chưa đủ sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp FDI hiện chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, trong khi liên kết với khu vực doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo. Đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng hay kim ngạch, mà là bài toán chiến lược liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế trong dài hạn. Bởi theo các chuyên gia, dòng vốn đầu tư quốc tế không còn đơn thuần tìm kiếm chi phí thấp, mà ngày càng ưu tiên những quốc gia sở hữu hệ sinh thái cung ứng ổn định, linh hoạt, minh bạch và bền vững.

Trong bối cảnh đó, nhà cung ứng không thể chỉ dừng ở vai trò "gia công thuê", mà phải chuyển mình trở thành đối tác chiến lược, cùng doanh nghiệp đầu chuỗi giải quyết các bài toán về công nghệ, chất lượng, tiến độ và phát triển bền vững. Do vậy, những doanh nghiệp có hệ thống ổn định, công nghệ phù hợp và khả năng thích ứng nhanh mới có thể trụ vững.

Quá trình hội nhập sâu rộng cùng với làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra những cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp Việt Nam

Tại diễn đàn “Nhà cung ứng Việt Nam - hành trình vươn tới sự xuất sắc”, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) Bùi Trung Nghĩa nhấn mạnh: Thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc trong cách thức tổ chức sản xuất và thương mại. Chuỗi cung ứng toàn cầu ngày nay không còn là những mối quan hệ mua bán đơn lẻ mà đang dần trở thành những hệ sinh thái phức hợp - hội tụ của công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, trách nhiệm xã hội, phát triển bền vững và khả năng thích ứng trước biến động.

Quá trình hội nhập sâu rộng cùng với làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra những cơ hội rất lớn cho kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội chỉ được hiện thực khi các nhà cung ứng trong nước đủ năng lực để tham gia sâu, tham gia bền vững và từng bước đảm nhiệm những vai trò có giá trị gia tăng cao hơn.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Những chính sách này đang từng bước tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể của doanh nghiệp, thành năng lực vận hành, năng lực công nghệ, năng lực quản trị và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Thực tế hiện nay cho thấy, một số doanh nghiệp nội địa đang nỗ lực trong việc tự tái cấu trúc để đáp ứng các yêu cầu mới. Tại nhiều nhà máy sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và công nghệ cao, cách tiếp cận hoạt động mua sắm và quản trị chuỗi cung ứng công nghiệp đang thay đổi rõ rệt.

Ông Nguyễn Vân - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA) cho rằng, 2025 là một năm bản lề đáng khích lệ khi chỉ số sản xuất công nghiệp toàn ngành tăng hơn 9%. Niềm tin này không chỉ đến từ sự phục hồi của cầu thị trường, mà còn được củng cố bởi hàng loạt chính sách lớn như Nghị quyết số 57/NQ-TW về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 68/NQ-TW về thúc đẩy kinh tế tư nhân, đặc biệt là Nghị định số 205/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ. Đây được coi là một bước nâng cấp thể chế quan trọng, khi mở rộng đối tượng thụ hưởng, cụ thể hóa ưu đãi và tạo dư địa dài hạn cho doanh nghiệp nội địa đầu tư chiều sâu.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng tích cực vẫn là các điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Ông Nguyễn Hồng Phong - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty cơ khí Anmi chia sẻ, giá nhiều loại nguyên vật liệu, đặc biệt là nhóm siêu hợp kim phục vụ sản xuất công nghệ cao, có thời điểm tăng tới 316% do đứt gãy nguồn cung và sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Việt Nam hiện chủ yếu làm gia công, lấy lao động và thời gian để đổi lấy biên lợi nhuận thấp. Nếu không dịch chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, nghiên cứu - phát triển, tự động hóa hay bán dẫn, ngành công nghiệp hỗ trợ khó có thể bứt phá bền vững từ năm 2026 trở đi. Dù vậy, dư địa tăng trưởng của ngành trong trung hạn được đánh giá là rất lớn.

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết: năm 2025, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động, chỉ số PMI của Việt Nam vẫn đạt cao trên 9% cho thấy các chính sách ổn định sản xuất, mở rộng thị trường, chuyển đổi mô hình tăng trưởng… đã phát huy hiệu quả. Đặc biệt, các ngành công nghiệp chủ lực tăng trưởng 2 con số, các doanh nghiệp nội địa phát triển tốt, trong đó một số doanh nghiệp đầu chuỗi thể hiện vai trò dẫn dắt. Bên cạnh những kết quả tích cực, lãnh đạo Cục Công nghiệp cũng đề cập đến một số khó khăn thách thức như tăng trưởng công nghiệp chưa ổn định, đầu tư vốn cho sản xuất, chế biến chế tạo; xuất khẩu phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI, 94% nhập khẩu cho thiết bị nguyên liệu đầu vào…

Từ thách thức trên, ông Phạm Văn Quân nhìn thấy những cơ hội lớn để phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hoá. Trên cơ sở đó, lãnh đạo Cục Công nghiệp nêu những định hướng phát triển trong thời gian tới với 3 trụ cột. Đó là, thay đổi thể chế với việc đưa 81% thủ tục về địa phương; xây dựng chính sách nâng cao sản xuất nội địa nhằm nâng tỷ lệ nội địa hoá một số ngành lên 40%, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Cuối cùng là chuyển đổi kép, xây dựng cơ sở dữ liệu và nền tảng số ngành công nghiệp.

Bảo Thoa