Bộ Y tế yêu cầu tăng cường giám sát dịch Chikungunya ngay tại cửa khẩu và cơ sở y tế

Nguy cơ lây lan từ quốc tế

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh Chikungunya là bệnh truyền nhiễm do virus CHIKV gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes - loại muỗi cũng là trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue. Bệnh được ghi nhận lần đầu vào năm 1952 tại Tanzania (Đông Phi). Trong đợt cảnh báo ngày 22/7/2025, WHO cho biết dịch đang bùng phát mạnh tại một số đảo ở Ấn Độ Dương như La Réunion, Mayotte, sau đó lan nhanh sang nhiều khu vực ở châu Phi, Nam Á và châu Âu.

Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, môi trường sinh sống của muỗi Aedes rộng khắp và sự gia tăng giao thương, du lịch quốc tế tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập. Bộ Y tế nhận định, nếu không có biện pháp giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời, Chikungunya có thể bùng phát tương tự sốt xuất huyết, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Ảnh minh họa

Triệu chứng và mức độ nguy hiểm

Sau khi bị muỗi nhiễm virus đốt, người bệnh thường xuất hiện triệu chứng từ 4-8 ngày (có thể dao động 2-12 ngày). Đặc điểm nổi bật là sốt cao đột ngột trên 38,5°C kèm đau khớp/viêm khớp nghiêm trọng; một số trường hợp kèm cứng khớp, đau đầu, mệt mỏi, phát ban. Đau khớp có thể kéo dài nhiều ngày hoặc lâu hơn, gây suy nhược, đặc biệt ở người có bệnh nền, người già, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh.

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị Chikungunya. Các biện pháp y tế chủ yếu tập trung giảm triệu chứng, bao gồm dùng thuốc hạ sốt, giảm đau khớp và chăm sóc hỗ trợ. Sau khi khỏi bệnh, người bệnh thường có miễn dịch lâu dài đối với virus này.

Chỉ đạo giám sát chặt chẽ ngay từ cửa khẩu

Để chủ động ngăn chặn dịch bệnh, Bộ Y tế yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Y tế và các cơ quan liên quan:

Tăng cường giám sát dịch tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; đặc biệt chú ý người trở về từ vùng có dịch. Khi phát hiện ca nghi ngờ, cần lấy mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm, chẩn đoán xác định kịp thời.

Điều tra, xử lý triệt để ổ dịch, không để lây lan; đồng thời giám sát muỗi và véc-tơ truyền bệnh tại khu vực cửa khẩu và cộng đồng.

Đảm bảo năng lực điều trị tại các cơ sở khám, chữa bệnh; phân tuyến hợp lý để tránh quá tải bệnh viện; khai thác kỹ tiền sử dịch tễ của bệnh nhân.

Kết hợp phòng, chống Chikungunya với sốt xuất huyết, thông qua chiến dịch diệt lăng quăng/bọ gậy, kiểm tra toàn bộ dụng cụ chứa nước, phế thải và các điểm có thể là ổ sinh sản của muỗi.

Truyền thông và huy động cộng đồng

Bộ Y tế nhấn mạnh vai trò của truyền thông sức khỏe cộng đồng. Các địa phương cần đẩy mạnh thông tin trên báo chí, truyền hình, mạng xã hội và hệ thống loa phát thanh cơ sở, tập trung vào: đặc điểm bệnh, triệu chứng điển hình, đường lây truyền và biện pháp phòng tránh. Người dân được khuyến cáo chủ động tiêu diệt muỗi, bọ gậy, che chắn và sử dụng biện pháp phòng muỗi đốt, đồng thời đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.

Ngoài ra, các tỉnh, thành phố cần chuẩn bị đầy đủ nguồn lực phòng chống dịch, thành lập đoàn kiểm tra giám sát tại các khu vực có nguy cơ cao, bảo đảm khả năng ứng phó nhanh khi dịch xuất hiện. Tình hình dịch bệnh phải được báo cáo kịp thời về Bộ Y tế (Cục Phòng, chống bệnh truyền nhiễm) theo quy định tại Thông tư 54/2015/TT-BYT.

Vai trò của các viện chuyên ngành

Bộ Y tế giao Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng và các bệnh viện trực thuộc phối hợp chặt chẽ với địa phương trong công tác giám sát, chỉ đạo chuyên môn, kỹ thuật; hỗ trợ xử lý ổ dịch; tổ chức đoàn kiểm tra, giám sát tại các “điểm nóng”. Các đơn vị này phải báo cáo kết quả triển khai và đề xuất các biện pháp ứng phó kịp thời cho Bộ.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, với đặc điểm lây truyền qua muỗi vằn và không có thuốc điều trị đặc hiệu, Chikungunya có thể gây ra gánh nặng lớn nếu dịch lan rộng. Việc chủ động giám sát, phát hiện sớm và phòng, chống ngay từ cộng đồng là yếu tố then chốt giúp ngăn chặn nguy cơ bùng phát.

Bộ Y tế kêu gọi người dân không chủ quan, đặc biệt trong bối cảnh nhiều dịch bệnh truyền nhiễm có trung gian truyền là muỗi đang cùng tồn tại. Việc duy trì vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, kết hợp với hệ thống giám sát dịch tễ chặt chẽ, sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu tác động của dịch bệnh.