Quốc hội thông qua luật bổ sung quyền hạn cho Trưởng, Phó Công an cấp xã

Theo luật mới, điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp thuộc Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh, nếu đang đảm nhiệm chức vụ Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã, sẽ được Thủ trưởng cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra các vụ án về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã.

Việc trao thẩm quyền này được đánh giá là phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy, sát thực tiễn khi thời gian qua nhiều địa phương đã sắp xếp lại đơn vị hành chính, không còn tổ chức cơ quan điều tra cấp huyện tại một số khu vực. Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) tối cao cho biết, đề xuất này xuất phát từ yêu cầu thực tế và do Bộ Công an kiến nghị nhằm tháo gỡ khó khăn trong công tác điều tra, xử lý tội phạm ở cơ sở.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự. Ảnh: QH.

Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng thuận, một số ý kiến bày tỏ lo ngại việc bổ sung quyền điều tra cho lực lượng Công an cấp xã có thể dẫn đến hệ quả hình thành thêm một "cấp điều tra" mới – mâu thuẫn với mô hình tổ chức cơ quan điều tra hiện hành. Những bất cập được nêu ra gồm: con dấu sử dụng khi ký các lệnh, văn bản tố tụng; tư cách pháp lý của người ký; cũng như cơ chế phân công, thay đổi điều tra viên trong thực tế.

Về vấn đề này, Viện KSND tối cao khẳng định rõ: Công an xã không phải là một cấp cơ quan điều tra độc lập. Việc bổ sung thẩm quyền không đồng nghĩa với việc thành lập cơ quan điều tra mới, mà chỉ là mở rộng phạm vi thực hiện nhiệm vụ cho các điều tra viên trung, cao cấp đang công tác tại Công an xã, dưới sự phân công và giám sát chặt chẽ của cơ quan điều tra cấp tỉnh.

Thủ trưởng cơ quan điều tra cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm trực tiếp về hành vi, quyết định tố tụng do điều tra viên tại Công an xã thực hiện trong phạm vi được ủy quyền. Khi thực hiện các lệnh, quyết định tố tụng, điều tra viên sẽ ký theo hình thức “Thừa ủy quyền” của Thủ trưởng cơ quan điều tra cấp tỉnh, đồng thời phải gửi các văn bản này về đơn vị cấp tỉnh để báo cáo và lưu hồ sơ.

Nhiều đại biểu cũng đề xuất cần có cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ đối với các điều tra viên được giao nhiệm vụ tại cấp xã, tránh nguy cơ phát sinh lạm quyền hoặc sai phạm. Viện KSND tối cao cho biết, sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để lựa chọn, bố trí những điều tra viên có đủ năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức, đảm bảo đáp ứng yêu cầu công tác phòng, chống tội phạm tại cơ sở, đồng thời ngăn ngừa tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm.

Luật cũng bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Viện trưởng Viện KSND tối cao ban hành hướng dẫn cụ thể việc phân công, bố trí điều tra viên làm Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã. Việc triển khai sẽ được thực hiện có lộ trình, thận trọng, thậm chí có thể thí điểm tại một số địa phương trước khi mở rộng áp dụng trên toàn quốc.

Ngoài ra, luật cũng sửa đổi một số nội dung quan trọng khác như: Cho phép cơ quan điều tra có thể kết luận điều tra, đề nghị truy tố bị can trong hai trường hợp đặc biệt – bị can bỏ trốn và không thể truy nã thành công, hoặc bị can đang ở nước ngoài không thể triệu tập. Quy định này nhằm khắc phục những bất cập khi một số vụ án lớn phải tạm đình chỉ dù cơ quan tố tụng đã có đầy đủ căn cứ buộc tội.

Luật cũng tiến hành tổ chức lại hệ thống tòa án và viện kiểm sát theo hướng tinh gọn từ 4 cấp xuống còn 3 cấp. Đồng thời sửa đổi tên gọi và thẩm quyền điều tra một số lực lượng chuyên ngành như hải quan, kiểm lâm, kiểm ngư cho phù hợp với thực tiễn.

Với việc thông qua các quy định mới, Quốc hội kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra ở cơ sở, bảo đảm đấu tranh hiệu quả với tội phạm, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng ngừa sai phạm trong lĩnh vực tố tụng hình sự.

T.An