Khi nào được xác định là phòng vệ chính đáng?

Vụ việc 2 đối tượng điều khiển xe máy SH gây gổ với 2 người đàn ông trong xe ô tô màu trắng, dẫn đến đánh nhau trên Vành đai 2 trên cao xảy ra mới đây, đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Nhiều người tỏ ra bất bình với hành vi côn đồ, hung hãn của của 2 đối tượng đi xe máy, và đồng tình với hành động tự vệ của 2 người đàn ông trên xe ô tô.

Sau đó, cơ quan công an đã tạm giữ hình sự hai đối tượng đi xe máy SH là Trần Văn H (sinh năm 1986, trú tại phường Vĩnh Tuy, Hai Bà Trưng, Hà Nội) và Trịnh T (sinh năm 1980, trú tại phường Mai Động, Hoàng Mai, Hà Nội).

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Hoàng (Đoàn luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, hành vi của 2 người điều khiển xe SH không những vi phạm quy tắc an toàn giao thông đường bộ mà còn gây mất an ninh trật tự, xâm phạm đến tính mạng, tài sản của công dân được pháp luật bảo vệ. Hành vi này còn thể hiện sự côn đồ, hung hãn, coi thường pháp luật, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự.

Hành vi của 2 người đi xe ô tô xô xát với 2 người đi xe máy SH là hành vi phòng vệ nhằm ngăn chặn sự côn đồ, hung hãn của 2 đối tượng. Hành vi này sẽ không bị xử lý hình sự nếu có đủ căn cứ khẳng định đó là phòng vệ chính đáng.

Hai đối tượng có hành vi phạm pháp trên đường Vành đai 2 trên cao.

Theo luật sư Nguyễn Hoàng, Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015 quy định, phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

Như vậy, hành vi xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác được coi là phòng vệ chính đáng khi có đủ các điều kiện:

Hành vi xâm hại những lợi ích cần phải bảo vệ là hành vi phạm tội hoặc rõ ràng là có tính chất nguy hiểm cho xã hội; Hành vi nguy hiểm cho xã hội đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải bảo vệ.

Phòng vệ chính đáng không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người xâm hại; Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại...

Cũng theo luật sư Nguyễn Hoàng, pháp luật chỉ cho phép công dân phòng vệ, tự vệ khi có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực xảy ra. Việc sử dụng vũ lực để giải quyết vấn đề phải hết sức thận trọng, tỉnh táo. Bởi, nếu hành vi chống trả lại quá mức cần thiết thì người thực hiện hành vi sẽ phải chịu trách nhiệm đối với hành vi vượt quá của mình.

Để bảo vệ tính mạng, sức khỏe tài sản của mình hoặc của người khác thì mỗi cá nhân tham gia giao thông khi bị đe dọa, hành hung cần bình tĩnh xác định tình huống đã đến mức phải sử dụng vũ lực hay chưa và kiểm soát việc sử dụng vũ lực chỉ để chống trả ở mức độ cần thiết.

Trường hợp gặp đối tượng hung hãn, có hung khí thì không nên đối mặt, cần đóng cửa phải chốt cửa xe và gọi người cứu giúp…