Dự án Luật Dân số: Sinh đủ 2 con được ưu tiên mua nhà ở xã hội

Tờ trình dự án Luật Dân số do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày cho biết, dự thảo Luật gồm 8 chương, 28 điều, với dự kiến phạm vi điều chỉnh gồm: duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số, dân số già; nâng cao chất lượng dân số; truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; các điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số.

So với Pháp lệnh Dân số, dự án Luật đã bổ sung các quy định về các chính sách, biện pháp để duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.

Cụ thể là thực hiện tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn và sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh để nâng cao chất lượng dân số... Khuyến khích đưa nội dung "không trọng nam hơn nữ", "không lựa chọn giới tính khi sinh" vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Dự thảo Luật quy định đình chỉ người hành nghề y có hành vi công bố, thông báo, tiết lộ thông tin về giới tính thai nhi cho khách hàng, trừ trường hợp xác định giới tính phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh di truyền liên quan đến giới tính theo quy định của Bộ Y tế.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan. Ảnh: VPQH

Để duy trì mức sinh thay thế, dự thảo Luật còn quy định về việc tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai. Theo đó, phụ nữ được nghỉ thêm 1 tháng; nam giới được nghỉ thêm 5 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Dân số quy định phụ nữ sinh đủ 2 con hoặc nam giới có 2 con đẻ mà không có vợ hoặc vợ đã chết được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở xã hội.

Dự thảo Luật cũng quy định hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi, cung cấp, xử lý thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm phạm, cản trở người cao tuổi thực hiện các quyền hợp pháp để thích ứng với già hóa dân số.

Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày nêu rõ, về duy trì mức sinh thay thế, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu có các biện pháp tổng thể, căn cơ, toàn diện nhằm đạt được mức sinh thay thế bền vững.

Nghiên cứu quy định theo hướng hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ sinh đủ 2 con, trong đó nhóm phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi ở mức hỗ trợ cao hơn; làm rõ tiêu chí “địa phương có mức sinh thấp”.

Đồng thời tiếp tục rà soát sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở để bảo đảm tính khả thi của quy định ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với một số nhóm đối tượng. Bổ sung quy định định kỳ Chính phủ công bố tình trạng mức sinh để chính quyền địa phương xây dựng, thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phù hợp; trường hợp mức sinh của một số địa phương xuống mức rất thấp, Chính phủ báo cáo, đề xuất với Quốc hội có biện pháp can thiệp kịp thời.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhìn nhận, với 3 chính sách trong dự thảo Luật đang dự kiến thì chủ yếu là biện pháp trong ngắn hạn. Trong khi đó, báo cáo tổng kết thực tiễn thi hành Pháp lệnh và kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để thành công trong tăng mức sinh rất khó mà nguyên nhân là chưa có những chính sách mang tính chất dài hạn.

Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu để có những biện pháp tổng thể, căn cơ và toàn diện hơn, mang tính chất hỗ trợ lâu dài để duy trì mức sinh thay thế, tạo điều kiện thực chất để người dân yên tâm kết hôn và sinh đủ 2 con, từ đó đạt mức sinh thay thế.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Thanh Hải nhìn nhận, hiện nay không chỉ những người đã kết hôn ngại sinh, sinh ít mà thậm chí có hiện tượng ngại kết hôn và không có điều kiện tài chính để kết hôn. Tình trạng này có nguyên nhân là do giá nhà quá cao, chi phí giáo dục, y tế của con cái rất cao… Do đó, Luật không chỉ có chính sách hỗ trợ, khuyến khích đối với người sinh đủ 2 con mà còn cần có chính sách khuyến khích người trẻ kết hôn và sinh con.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, nhiều nước trên thế giới đang đối diện với áp lực già hóa dân số. Do đó, cần cụ thể hóa chủ trương của Đảng về chính sách dân số, khi sinh đủ hai con sẽ giảm áp lực già hóa, phù hợp quyền con người.

Đồng thời, phải xây dựng cơ chế thích ứng già hóa và phân bổ dân số hợp lý để giảm quá tải đô thị, bảo vệ môi trường, tận dụng dân số vàng cho tăng trưởng trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng dân số, số hóa giáo dục và số hóa y tế; có thể xem xét tích hợp giáo dục dân số bắt buộc từ trung học cơ sở chương trình về sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới…

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, cần nhấn mạnh vai trò của Nhà nước với cơ chế tài chính rõ ràng và vai trò giám sát của Quốc hội, của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, bảo đảm Luật có hiệu lực sẽ triển khai tốt, không chỉ giải quyết vấn đề dân số mà còn thúc đẩy công bằng xã hội, kinh tế xanh cho Việt Nam…

Phát biểu kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung quy định chính sách của Nhà nước về dân số và phát triển. Hoàn thiện quy định về duy trì mức sinh thay thế theo hướng có các biện pháp tổng thể, căn cơ nhằm đạt được mức sinh thay thế bền vững, bảo đảm công bằng trong thụ hưởng chính sách.

Quy định có tính khả thi để giải quyết triệt để việc lựa chọn giới tính, tiến tới đưa tỷ lệ giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên. Nghiên cứu bổ sung quy định để bảo đảm sự chủ động trong thích ứng với già hóa dân số; tiếp tục hoàn thiện quy định về nâng cao chất lượng dân số trên cơ sở đánh giá toàn diện các khía cạnh xã hội…