Kinh phí đề tài khoa học được cấp ngay trong năm sau khi phê duyệt

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy mới đây cho biết, các cơ chế mới vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV sẽ tạo bước đột phá quan trọng trong việc phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo ông Duy, nội dung cải cách tập trung trong 5 luật thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ, bao gồm đổi mới cơ chế tài chính, đầu tư, quản lý nhiệm vụ KH&CN, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng giúp tháo gỡ nút thắt, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học trong thời gian tới.

5 luật mới, bao gồm: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp Công nghệ số; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử, mặc dù đều được khởi thảo cách đây từ 1 đến 2 năm, nhưng nội dung của các Luật này đã được xây dựng lại gần như toàn diện, với tinh thần tiếp thu sâu sắc các chủ trương, tư tưởng lớn của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (có hiệu lực từ ngày 1/10/2025) lần đầu tiên đưa đổi mới sáng tạo vào luật và đặt ngang hàng với khoa học công nghệ. Trước đây, khoa học công nghệ chủ yếu là hoạt động của đội ngũ chuyên môn, các nhà khoa học, viện nghiên cứu. Thì đổi mới sáng tạo là hoạt động của toàn dân, biến tri thức, công nghệ thành những giá trị thực tiễn.

Theo đó, đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ đóng góp khoảng 3% vào tăng trưởng GDP, và khoa học công nghệ số chỉ đóng góp 1%.

Bên cạnh đó, Luật cho phép doanh nghiệp được hạch toán các khoản chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp như chi phí sản xuất kinh doanh, không còn giới hạn mức tối đa (trước đây là khoảng 1% doanh thu và chỉ áp dụng với doanh nghiệp có lãi). Các khoản chi này còn được tính khấu trừ thuế với hệ số ưu đãi vượt trội là 150% và có thể lên đến 200% nếu đầu tư vào công nghệ chiến lược.

Thêm vào đó, doanh nghiệp có lãi được trích tối đa 5% lợi nhuận trước thuế để lập quỹ đầu tư vào khởi nghiệp sáng tạo, nhằm khuyến khích các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp lớn, hỗ trợ các khởi nghiệp sáng tạo nghiên cứu phát triển các công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới mang tính đột phá. Ngoài ra, nhà nước cũng có chính sách ưu tiên mua sắm sản phẩm khoa học công nghệ của doanh nghiệp trong nước.

Kinh phí đề tài khoa học được cấp ngay trong năm sau khi phê duyệt. (Ảnh minh hoạ)

Thông tin thêm về những đột phá, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy cho biết tới đây, tổ chức sẽ không phải chờ tới 2 năm mới nhận được kinh phí để triển khai đề tài nghiên cứu mà sau khi đăng ký và được phê duyệt sẽ nhận hỗ trợ kinh phí cho các nhiệm vụ trong cùng năm.

Cụ thể, các quy trình xét duyệt, thẩm định và phê duyệt kinh phí hiện rút ngắn còn khoảng 6 tháng, tối đa 8 tháng, sau đó sẽ nhận được vốn hỗ trợ từ Nhà nước. Thậm chí, trong một số trường hợp đặc biệt, thời gian cấp kinh phí có thể chỉ từ 3-4 tháng.

Đồng thời, toàn bộ chi tiêu từ ngân sách được đưa về cơ chế khoán chi. Điều này có nghĩa là sau khi nhận được kinh phí, các tổ chức nghiên cứu được toàn quyền chủ động trong mua sắm, chi tiêu, trả lương theo đúng kế hoạch nghiên cứu, miễn là lưu lại đầy đủ chứng từ để phục vụ hậu kiểm.

Cơ quan quản lý sẽ giám sát quá trình triển khai thông qua nền tảng số, đảm bảo minh bạch và hiệu quả.

Phân tích điểm nổi bật của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Vụ trưởng Khoa học, kỹ thuật và công nghệ Nguyễn Phú Hùng cho biết, Luật thể hiện sự chuyển đổi mạnh tư duy quản lý, từ quản lý chi tiêu sang quản theo kết quả đầu ra, không còn làm theo kiểu “đếm hóa đơn” như trước.

Việt Nam sẽ lấy thị trường, sản phẩm làm động lực, định hướng cho phát triển công nghệ và xác định các bài toán nghiên cứu liên quan. Theo đó, doanh nghiệp là trọng tâm để phát triển công nghệ.

“Doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu phát triển không chỉ bằng nguồn lực của mình mà còn được hỗ trợ thông qua ngân sách nhà nước, theo nguyên tắc vốn mồi. Họ cũng được tính khấu trừ về thuế", Vụ trưởng nói.