Sách giả, sách lậu - Kỳ 1: "Bùng nổ" giữa thời đại số

Buôn bán sách giả trên mạng khó kiểm soát

Nếu nhiều năm trước, sách lậu chỉ xuất hiện ở hình thức bày tràn lan các vỉa hè hay len lỏi vào các cửa hàng sách. Thì nay, khi các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, giao dịch online phát triển lại vô tình tạo “sức sống mới” cho sách giả, sách lậu dễ dàng thâm nhập vào thị trường.

Theo ghi nhận, thị trường sách trên mạng xã hội đang phát triển mạnh mẽ, đa dạng về hình thức. Ngoài hình thức livestream để bán sách trên các trang mạng xã hội như Facebook, TikTok..., thì hình thức các gian hàng trên các sàn thương mại điện tử cũng được nhiều người kinh doanh sách sử dụng để tiếp cận người đọc.

Hiện nay, không khó để tạo một tài khoản mạng xã hội, một gian hàng “online” trên các sàn thương mại điện tử và đưa sản phẩm lên “shop”. Bởi lẽ, điều khoản và điều kiện do các trang mạng xã hội, sàn giao dịch thương mại điện tử đưa ra cũng vô cùng đơn giản.

Đơn cử, người dùng chỉ cần nhập các thông tin cá nhân cơ bản, số điện thoại… là có khởi tạo một gian hàng online. Việc đưa các sản phẩm, mặt hàng lên gian hàng “online” cũng đơn giản không kém. Các sàn thương mại điện tử gần như chỉ cần kiểm chứng các thông tin, giấy tờ về nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm bằng hình ảnh.

Hiện nay, công nghệ phát triển, ứng dụng phần mềm đa dạng, người dân đã tiếp cận và làm quen với các ứng dụng, phần mềm công nghệ, nhiều người còn đạt trình độ cao . Thế nên, không quá khó để các chủ gian hàng có thể “sản xuất” ra những giấy tờ, chứng nhận của sản phẩm.

Còn trên các mạng xã hội, việc bán sách càng đơn giản hơn khi người bán chỉ cần mở “livestream”, tạo bài đăng hay làm video giới thiệu về sách…sau đó “chạy” quảng cáo để tiếp cận người có nhu cầu mua sách.

Cùng với đó, sách giả, sách lậu ngoài hình thức in đã có từ lâu, thì ngày nay, sách giả, sách lậu còn chuyển sang hình thức sách nói (audio book) và sách điện tử (ebook) cũng dễ dàng bị sao chép, chào bán công khai trên các diễn đàn, nhóm mạng xã hội (group).

Bộ sách "Nhật kí trưởng thành của trẻ ngoan" bị sản xuất giả và rao bán trên một trang thương mại điện tử với giá rẻ bằng một nửa sách thật

Việc đăng tải, livestream bán sách trên các trang mạng xã hội hiện nay tương đối dễ dàng, thậm chí là không có sự kiểm soát từ đơn vị quản lý trang mạng xã hội đã khiến sách giả, sách lậu dễ dàng tới tay người sử dụng.

Ông Trần Minh Thành – Nhà sách Minh Thắng cho biết: “Việc buôn bán sách giả trên mạng đang cực kỳ khó kiểm soát. Các đối tượng bán sách lậu dùng nhiều chiêu trò để bán sách. Ví dụ như, khi rao bán trên mạng thì đăng ảnh sách thật với lời quảng cáo hấp dẫn, giảm giá 50-70% so với sách thật để thu hút độc giả. Nhưng khi ‘ship’ đến khách hàng thì là những cuốn sách in lậu, sách giả.

Thêm vào đó, việc bán sách lậu, sách giả của các đối tượng cũng trở nên tinh vi hơn. Hiện nay, các đối tượng bán sách lậu di chuyển kho hàng ra các tỉnh lân cận Hà Nội, sau đó livestream, đăng bài quảng cáo bán sách giả vào thị trường Hà Nội. Khi đơn vị phát hiện và trình báo đến cơ quan chức năng thì công tác xử lý trở nên khó khăn và phức tạp hơn do phải phối hợp giữa hai địa phương.”

Hệ lụy từ sách giả, sách lậu

Sách giả, sách lậu đã ảnh hưởng rất lớn tới sự “sống còn” của các đơn vị xuất bản khi các tựa sách bị làm giả đa phần là những tựa sách nổi tiếng thu hút độc giả - là những tựa sách đảm bảo sinh tồn của các đơn vị xuất bản.

Ví dụ như, các đầu sách đang bán chạy, được nhiều người quan tâm thì chỉ trong vòng 2 – 3 ngày là đã xuất hiện sách giả trên thị trường. Để xuất bản một đầu sách thì các đơn vị phải bỏ ra rất nhiều chi phí, thời gian và công sức. Thông thường, trước khi đến với độc giả, xuất bản phẩm phải trải qua bốn công đoạn đăng ký xuất bản, in ấn, nộp lưu chiểu và phát hành.

Trong khi đó, sách giả không phải trả tiền bản quyền, không chi phí xuất bản, cắt giảm được nhiều giai đoạn trung gian, thậm chí không bị truy thu thuế, việc công nghệ in ấn hiện đại nên giá thành rẻ hơn rất nhiều so với sách thật.

Ngoài ảnh hưởng tiêu cực tới thị phần, gây thiệt hại kinh tế tới các đơn vị xuất bản, sách giả sách lậu còn có nhiều tác động tiêu cực đến hệ thống xuất bản.

Theo ông Thành, sách lậu và bản sao không chính thức gây ra sự bất cân đối và sự suy thoái trong hệ thống xuất bản. Các nhà xuất bản và tác giả mất động lực, thậm chí không thể tiếp tục đầu tư và phát triển các tác phẩm mới. Sách lậu gây ra cạnh tranh không lành mạnh với sách chính thức, tạo ra sự chênh lệch về giá cả và gây ảnh hưởng tiêu cực đến ngành xuất bản chính thức. Điều này có thể dẫn đến giảm đầu tư vào xuất bản sách, ảnh hưởng đến sự phát triển và đa dạng hóa văn hóa đọc trong xã hội.

Tác giả Bùi Văn Vinh (áo trắng) cùng các ấn phẩm thường xuyên bị làm giả

Cùng quan điểm với ông Thành, tác giả Bùi Văn Vinh là chủ biên của nhiều bộ sách dậy Tiếng Anh được yêu thích cũng cho biết: “Sách lậu và bản sao không chính thức trục lợi từ công sức sáng tạo của tác giả và nhà xuất bản, khiến họ bị ăn cắp kiến thức, chất xám và không được công nhận cho công việc của mình. Khi tác giả không nhận được sự trân trọng và đền đáp công sức sáng tác của mình, họ có thể mất động lực và giảm khả năng sáng tạo.”

Bên cạnh đó, sách lậu thường không tuân thủ quy trình sản xuất chất lượng và không được kiểm định bởi các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến nguy cơ sách lậu có thể bị chỉnh sửa, sao chép hoặc biến đổi nội dung hình ảnh của các tác phẩm gốc, ảnh hưởng đến sự chính xác và chất lượng của tác quyền. Việc chỉnh sửa và sao chép một cách trái phép có thể làm mất đi giá trị và ý nghĩa ban đầu của tác phẩm, gây tổn hại đến quyền lợi của tác giả và người sáng tạo.

Chia sẻ với phóng viên Báo Lao động Thủ đô, bà Khúc Thị Hoa Phượng, Giám đốc – Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam cho biết: “Tình trạng sách giả, sách lậu đã và đang làm mất “uy tín” của đơn vị sản xuất, nhà xuất bản và trực tiếp ảnh hưởng tới quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, nhà xuất bản, ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Điều này ảnh hưởng tới việc liên kết giữa các nhà xuất bản Việt Nam đối với các đối tác quốc tế trong việc sản xuất, đưa các tác phẩm quốc tế về Việt Nam.”

Cuộc chiến với sách giả, sách lậu diễn ra dai dẳng đã khiến nhiều nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành dần chán nản vì chưa thể giải quyết triệt để vấn nạn này. Mặc dù có sự can thiệp và hỗ trợ của cơ quan nhà nước, nhưng khi khung pháp lý đối với vấn đề này chưa thực sự tạo ra hiệu quả, những đơn vị kinh doanh sách giả, sách lậu vẫn sẽ ngang nhiên hoành hành và đẩy các doanh nghiệp làm ăn chân chính vào những tổn thất to lớn.

(còn tiếp)